منوی اصلی
Skip Navigation Links
عناوین آخرین مقالات
نظر سنجی
آمار بازدید سایت
آداب خرید و فروش
تجارت در زبان فارسي به معني خريد و فروش، مبادلات کالا، نقل و انتقال و گردش مال است در "داد و ستد" که به منظور بهره وري و فايده باشد. تجارت يكي از ضرورت‌هاي اجتناب ‌ناپذير زندگي اجتماعي است که اسلام آن را به‌عنوان يكي از منابع در آمدهاي مشروع و مباح قرار داده است. «وَأَحَلَّ اللهُ الْبَيْعَ؛ خداوند داد و ستد (تجارت) را حلال‌ كرده قرار داده است.» (بقره:۲۷۵). وربا را حرام کرده است. يَمْحَقُ اللّهُ الْرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ وَاللّهُ لاَ يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ، خداوند ربا را تباه مي سازد، و صدقات را افزايش مي دهد، و خداوند هيچ ناسپاسِ گناهکاري را دوست ندارد. «خرید و فروش» یا «بیع» یکی از مهم ترین و متداول ترین قراردادهای اقتصادی در میان مردم است و نقش بسیار مهمی در روابط اجتماعی دارد. این مسأله همچون سایر فعالیت ها باید در محدوده مقررات اسلام باشد. خريد و فروش یک نوع امانت شغلي است كه فرد به آن اشتغال دارد. رسول اكرم - صلى الله عليه وسلم - مي فرمايد: «التاجرُ الصدوقُ الأَمينُ المسلمُ مَع الشُّهداءِ يومَ القيامةِ» ابن ماجه (2139) ، الدارقطني (3/ 7) ، الحاكم (2/ 6) ، البيهقي (5/ 266) الألباني في «الصحيحة» (3453). ترجمه: (تاجر راست گوي امين، با پيامبران و صديقان و شهدا است.) اين فراخواني است براي هر تاجري كه به خدا ايمان دارد؛ كه با راستي وامانت داري با پيامبران، صديقان و شهدا مبعوث مي شود، و به همين ترتيب قياس كن. هر انسانی موظف است در خرید و فروش آسانگيري و سهولت را در دستور کار خویش قرار دهد بخصوص انسان مؤمن و مسلمان. رسول خدا فرمودند: "خداوند بر بنده هایی رحم می کند که وقتي مي فروشد دست و دل باز و با گذشت است و وقتي خريد مي کند با گذشت و دست و دل باز است و هرگاه قرض خود را مي گيرد، نيز چنين است."( موطاء، امام مالک، باب جامع البيوع، ج 2، ص 685.) اسلام براي حفظ اموال مردم دستور اکيد داده و آن را محترم شمرده و کساني که وزن و پيمانه را مسخره ميگيرند، به عذاب سخت الهي و هلاک شدن تهديد کرده است. همچنانکه خداوند متعال مي فرمايد:{ وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ (1) الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ (2) وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ (3) أَلَا يَظُنُّ أُولَئِكَ أَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَ (4) لِيَوْمٍ عَظِيمٍ (5) يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ (6) }."واي بر کم فروشان، کسانی که چون (برای خود) از مردم پیمانه می کنند حق خود را کامل می گیرند، و چون براي آنان وزن کنند به ايشان کم دهند؛ مگر آنان گمان نمي برند که برانگيخته خواهند شد در روزي بزرگ، روزي که مردم در برابر پروردگار جهانيان به پاي ايستند". از شرائط صحت معامله آنست که مقدار و اندازه کالا و بها از حیث شمارش و وزن و کیل و متراژ و دیگر اندازه ها نزد طرفین معامله معلوم باشد مگر اینکه کالا یا بها از چیزهائی باشد که به دیدن مشخص گردد چون باغ و مانند آن که بایستی پیش از معامله مشاهده شود. کراهيت قسم خوردن در معامله: رسول خدا - صلى الله عليه وسلم - فرمود: "الْحَلِفُ مُنَفِّقَةٌ لِلسِّلْعَةِ مُمْحِقَةٌ لِلْبَرَكَةِ" " صحيح البخاري:2087" «قسم، کالا را صرف مي کند اما برکت را از بين مي برد». در معاملات قسم زياد خوردن از دو جهت مکروه است: اول آنکه احتمال فريب خوردن معامله گران است،دوم آنکه عظمت تعظيم خدا را از دل ميبرد، قسم دروغين کالا را مصرف ميکند، زيرا مبناي صرف بر پنهان کردن عيب از مشتري است، ولي برکت را از بين مي برد، زيرا مبناي برکت بر توجه دعاي فرشتگان به سوي اوست، حال آنکه ملايکه بنابر معصيت، از او دور شده اند بلکه عليه او دعا کرده اند. اگر كسى خريد و فروش كند، بايد آداب و خصلتهای خرید و فروش را رعايت كند، ( که متعاقبا به صورت مجزا به آن اشاره خواهیم کرد) در غير اين صورت نبايد بخرد و بفروشد. سفارش‌هاي اسلام درباره تجارت: براي اينکه داد و ستد روندي اسلامي داشته باشد، بايد به دستورها و احکام دين به خوبي عمل شود و از سيره و روش‏ پيامبرگرامي اسلام - صلى الله عليه وسلم - پيروي گردد. فراگیری احکام بازرگانی و شناخت حرام و حلال از آدابی است که تجار نیاز دارند که آن را فرا گیرند. آداب تجارت اسلامی: پيامبر گرامي اسلام - صلى الله عليه وسلم - دنيا را « حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ » ناميده‌اند؛ يعني دنيا در دل انسان شيرين و در مقابل چشمان او سبز و خرم مي‌نمايد. علاقة شديد به آن و غرق شدن در وادي آن بر ديده و انديشه انسان حجاب مي‌افكند و عقل را از دقت باز مي‌دارد؛ بي‌غمي، رفاه‌ زدگي و عافيت‌طلبي، او را نسبت به دردهاي اجتماع بي‌احساس مي‌كند؛ لذا بر تاجر مسلمان لازم است به‌خاطر غرق نشدن در دنياطلبي و فريفته نشدن در مقابل زرق‌ و برق آن به آداب زير آراسته گردد: 1- نيت خوب: اعمال به نيت بستگي دارد. از اهداف و نيت‌هاي خوبي كه تاجر مسلمان مي‌تواند در تجارتش داشته باشد عبارتند از نيازمند و محتاج ديگران نشود؛ نفقه و امكانات رفاهي خانواده‌اش را تهيه كند؛ مديون ديگران نشود؛ در تجارت خود نيت دعوت الي‌الله را داشته باشد و از هر فرصتي براي امر به معروف و نهي از منكر استفاده كند. 2- راستگويي و امانت‌داري: امانت‌داري و راستگويي در واقع سرمايه اصلي تاجر مسلمان است. تاجر مسلمان كاملاً مي‌داند كه خداوند عليم است، بر كارهايش علم و آگاهي دارد و مراقب اوست؛ با اين باور و ذهنيت از او در آشكار و پنهان مي‌ترسد. همانگونه که قبلا به آن اشاره شد پيامبرگرامي اسلام- صلى الله عليه وسلم - تاجران امانت‌دار و راستگو را چنين وصف كرده است « التاجر الأمين الصدوق المسلم مع النبيين و الشهداء يوم القيامة » تاجر مسلمان امانت‌دار و راستگو در روز قيامت با پيامبران و صديقين و شهدا محشور مي‌شود. از انس (رضي‌الله‌عنه) روايت شده كه پيامبر - صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم- فرموده است: لا إيمان لمن لا أمانة له و لا دين لمن لا عهد له؛ «صحيح لغيره» كسي كه امانت‌دار نيست ايمان ندارد و كسي كه عهد و پيمان ندارد دين ندارد. گفته شده كه امانت‌داري و اداي امانت پشتوانه بقاي انسان‌ها، پايه و اساس حكومت‌ها، گسترش دهنده سايه آرامش و آسايش، بالا برنده عزّت و اقتدار و روح و جسم عدالت است. 3-كثرت ذكر و ياد الله تعالي: در روزگار كنوني كه ارزش‌هاي مادي محور و معيار اهداف و اغراض قرار گرفته و آرزوهاي دست‌نيافتني و تلاش‌هاي خسته‌ كننده براي تحصيل جاه و مال بر اضطراب دل‌ها افزوده است، آرامش و اطمينان دل‌ها كيميايي ناياب است كه فقط با ياد خدا ميسر مي‌شود « أَلَا بِذِكْرِ اللهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ » آگاه باش كه دل‌ها با ياد خدا آرامش مي‌يابد (سوره رعد:۲۸). 4- انتخاب تجارت با انگيزة تعاون اجتماعي: اسلام با اين‌كه مالكيت فردي را محترم مي‌شمارد، اما براي آن حدود و قيودي وضع كرده است تا انسان به يك موجود اقتصادي فاقد رحم و عاطفه تبديل نگردد و عليه ديگران بر زور و نيروي غالب خويش اتكا نكند. بدين جهت اسلام مي‌خواهد امور اقتصادي و تجاري همانند ساير شئونات اجتماعي، بر اساس تعاون و احساس مسئوليت نسبت به ديگران انجام پذيرد. 5- پرهيز از تبليغات دروغين: تاجر مسلمان بايد از تعريف و تمجيد ‌ اغراق‌آميز كالاهاي تجاري‌اش خودداري ورزد و اوصافي را كه كالاهايش فاقد آنهاست، تبليغ نكند و اين امر خود صداقت و راستي تاجر مسلمان را مي‌رساند. 6-رفتار خوب با بدهكاران: اخلاق در معامله بسيار مهم است. پيامبر اسلام - صلى الله عليه وسلم - در حديثي مي‌فرمايد: « أَحَبَّ اللَّهُ عَبْدًا سَمْحًا إِنْ بَاعَ سَمْحًا، إِنِ ابْتَاعَ سَمْحًا، إِنْ قَضَى سَمْحًا، إِنِ اقْتَضَى» موطأ الإمام مالك "خداوند بنده آسان‌گير، جوانمرد و با گذشت را دوست دارد كه اگر بفروشد جوانمرد و با گذشت باشد و اگر خريداري نمايد جوانمرد و با گذشت باشد و اگر به كسي وام دهد جوانمرد و با گذشت باشد و اگر مطالباتش را بخواهد نيز جوانمرد و با گذشت باشد." برخي از آداب كه مناسب است شخص طلب‌كار آن‌ها را رعايت كند عبارتند از: 1. با نرمي و مدارا حق و مطالبات خود را بخواهد. 2.وقت و زمان مناسبي را براي گرفتن طلب خود انتخاب كند و لحظه‌هاي بيماري و مشكلات دشوار بدهكار مراعات حال او را بکند 3. در مقابل مردم، بدهكار خود را تحت فشار قرار ندهد؛ اگر تشخیص داد كه بدهكار وضعيت مالي مناسبي براي پرداخت وام ندارد آن را به تأخير بيندازد. بدليل فرموده خداوند كه در سوره بقره آمده است: «وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ » اگر بدهكار تنگدست بود، پس مهلتي داده شود تا توانگر گردد. (بقره:۲۸۰). 7-قبول فسخ معامله: پيامبر اكرم - صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم- فرموده است "من أقَال مُسلما بيعَته أقاله الله عثرته يَوْم الْقِيَامَة" «كسي كه فسخ معامله برادر مسلمانش را بپذيرد، خداوند در روز قيامت از گناهان و لغزشات او مي‌گذرد.» هنگامی‌كه خريدار عذر موجهي جهت مسترد كردن كالاها داشته باشد و بخواهد كالاي خريداري شده را برگرداند، شايسته است كه تاجر مسلمان بپذيرد و سزاوار نيست به چيزي رضايت دهد كه موجب زيان و خسارت برادر مسلمانش باشد. 8-پرهيز از احتكار: تاجر مسلمان نبايد به طمع بالا رفتن و گران شدن قيمت‌ها، كالاها و اجناس خويش را انباشته و ذخيره كند درحالي‌كه مردم شديداً به آن‌ها نياز دارند. 9-خودداري از سوگند: تاجر مسلمان بايد از سوگند خوردن زیاد پرهيز كند. خداوند از زیاد سوگند ياد كردن نهي فرموده است هر چند سوگند او راست باشد. وَلَا تَجْعَلُوا اللهَ عُرْضَةً لِأَيْمَانِكُمْ خدا را دست‌مايه سوگندهاي خويش قرار ندهید. (بقره:۲۲۴) پيامبر اكرم - صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم- از سوگند خوردن زياد در داد و ستد منع فرموده و آن را نابودكننده بركت معاملات خوانده است؛ إيّاكم وكثرة الحلف في البيع فإنّه يُنفِّقُ ثُم يَمحقُ؛ رَوَاهُ مُسلم «از سوگند زياد در داد و ستد بپرهيزيد؛ زيرا سوگند در فروش كالا رونق مي‌بخشد، اما سرانجام آن نابودي است.» 10-قانع بودن و دوري از حرص: حرص و آزمندي، انسان را گرفتار جمع‌آوري مال و بهره‌جويي‌هاي مادي مي‌نمايد و او را از فضايل اخلاقي و ارزش‌هاي عاطفي و همياري به همنوعانش باز مي‌دارد و زمينه‌هاي تكبر، غرور و بهره‌كشي را در او فزوني مي‌بخشد. اين بيماري خطرناك تجار را بر آن مي‌دارد كه به دنبال به‌دست آوردن سود زيادي باشند، ولو از راه‌هاي غير مشروع كسب گردد. رسول اكرم - صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم- درباره اين بيماري سيري ‌ناپذير فرموده است: لوكان لإبن آدم واديان من ذهب لابتغي ثالثاً؛ اگر براي بني‌آدم دو وادي از طلا باشد (نه تنها سير نمي‌شود بلكه) وادي سومي را نيز طلب مي‌كند». بر تاجر مسلمان لازم است قناعت پيشه كند و حرص جمع‌آوري مال او را از انصاف ‌دور نكند. 11-امر به معروف و نهي از منكر: تاجر مسلمان در خلال موقعيت اجتماعي و كثرت معاملات و برخوردهايي كه با مردم دارد، اين فرصت را بيش از ديگران در اختيار دارد تا به امر معروف و نهي از منكر بپردازد، و همانا اين تجارت معنوي به ‌مراتب براي تاجر مسلمان سودمندتر مي‌باشد. 12-نوشتن وصيت‌نامه: بر تاجر مسلمان لازم است مطالبات و بدهكاري‌هاي خود را بنويسد تا اگر به‌طور ناگهاني مرگ او فرا رسيد، حقوق او و فرزندانش در نزد ديگران ضايع نشود و همچنان حقوق ديگران نزد او از بين نرود.پيامبر گرامي اسلام- صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم- فرموده است: ما حق أمرءٍ مسلم، له شيءٌ يوصي فيه يبيت ليلتين إلا وصيّته مكتوبةٌ عنده. براي شخص مسلمان سزاوار نيست چيزي قابل وصيت كردن داشته باشد و شب را بخوابد بدون اين‌كه وصيتش را نزد خود نوشته نداشته باشد. 13-توكل نيكو بر خداوند: توكل بر الله تعالي برترين مقام اهل توحيد است. خداوند فرموده است: «وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللهِ فَهُوَ حَسْبُهُ؛ هر كس بر خدا توكل و اعتماد نمايد خداوند او را كافي و بسنده است» (طلاق: ۳). توكل آن است كه انسان با عزم و اراده قوي به فراهم آوردن اسباب و لوازم موفقيت در كارها بپردازد و آن‌گاه براي رسيدن به نتايج بر الله توكل نمايد و امور خويش را به او بسپارد و ايمان داشته باشد كه هرگاه حكمت و مشيت الله اقتضا كند اسباب را نتيجه ‌بخش مي‌گرداند. 14-پوشيدن عيب كالا: تاجر مسلمان بايد عيب و نقصي را كه در كالاي او موجود است آشكار كند و عيب كالايش را پنهان ننمايد. روزي پيامبر اكرم -صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم- از كنار فروشنده ‌اي كه جو يا گندم مي‌فروخت گذشت و كالاي وي آنحضرت را به شگفت‌ انداخت، لذا توقف كرد و دست مباركش را در آن فرو برد و در آن رطوبت و تري ديد، فرمود «ما هذا؟؛ اين رطوبت چيست؟» آن مرد گفت رطوبت باران به آن‌ها رسيده است. رسول اكرم -صلّي‌الله‌‌عليه‌وسلّم- فرمود: فهلا جعلته فوق الطعام حتي يراه الناس؟ من غش فليس مني؛ چرا غله مرطوب را بالا قرار ندادي تا مردم آن را ببينند؟ هر كس خيانت نمايد از پيروان من نيست.
تبلیغات
ورود استاتید
ورود طلاب
لینک های مرتبط