منوی اصلی
Skip Navigation Links
عناوین آخرین مقالات
نظر سنجی
آمار بازدید سایت
انفاق مال
مقوله ی انفاق فی سبیل الله ( کمک به افراد محروم و نیازمند توأم با اخلاص نیت و به منظور پیشرفت و ارتقای امت اسلامی و...) از جمله امور ارزشمندی است که در آموزه های دینی ( آیات قرآن کریم، احادیث پیامبر صلی الله علیه وسلم و سیره ی سلف صالح) مورد توجه، تأکید و عنایت ویژه ای قرار گرفته است و از نشانه های ایمان و ویژگی های اصلی انسان های هدایت یافته و اهل تقوا شناخته شده است. آیات و روایات بسیاری در فضیلت و ترغیب به این عمل وارد شده است، به نحوی که نشان می دهد در فرهنگ اسلامی انفاق مال به شرط اینکه برای کسب رضای پروردگار صورت گیرد، از بهترین اعمال است و نیز نشان می دهد که انسان تنها متعلق به خودش نیست بلکه عضوی از جامعه است و باید منافع جامعه را بر منافع و لذات شخصی مقدم بدارد. قرآن کریم با تعابیر گوناگون انسانهای مؤمن و پرهیزگار را به انفاق و رسیدگی به امور انسانهای فقیر و مستضعف، توصیه و سفارش نموده است و برای آنان پاداش هایی بزرگ و ماندگار تعیین نموده است. از نظر قرآن یکی از وظایف مهم افراد در جامعه ی اسلامی، یاری رساندن به نیازمندان و تهیدستان است. هرکس به اندازه ی توانمدیش وظیفه دارد برای رفع نیازمندیهای موجود در زندگانی افراد و جبران کمبودهای آنان بکوشد. همان طور که خداوند نیازمند و فقیر را با فقر و ناداری امتحان میکند، ثروتمندان را نیز با انفاق می آزماید. انفاق فی سبیل الله و کمک به افراد نیازمند همراه با خلوص نیت تأثیرات و کارکردهای بی شماری در عرصه های فردی و اجتماعی، مادی و معنوی دارد که برخی از آثار آن در همین جهان و برخی از آثار آن در جهان دیگر به عنوان پاداش اخروی نمایان می گردد. در این نوشته سعی شده است فضیلت و اهمیت انفاق ، آثار، آداب و مصارف آن در حد توان با توجه به آیات و روایات بیان گردد. انفاق در آموزه های دینی الف: انفاق در قرآن قرآن کریم در ایات بسیاری به انفاق در راه خدا تأکید و انسانها را به آن توصیه و تشویق کرده است. در اینجا فقط به ذکر آیاتی چند اکتفا می کنیم: 1. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوامِمَّارَزَقْنَاكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِيَ يَوْمٌ لَّا بَيْعٌ فِيهِ وَلَاخُلَّةٌوَلَاشَفَاعَةٌ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ ﴿بقره/٢٥٤﴾ ترجمه : اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از آنچه به شما روزى داده‌ايم انفاق كنيد، پيش از آنكه روزى فرا رسد كه در آن نه داد و ستدى است و نه دوستى و نه شفاعتى. و كافران خود ستمكارانند. جمله (( مما رزقناکم؛ از آنچه به شما روزی داده ایم ))، مفهوم وسیعی دارد که هم انفاق های مالی واجب ( زکات ) و مستحب ( صدقه ) را شامل می شود و هم انفاق های معنوی مانند علم و دانش و امور دیگر را، در واقع آیه ی شریفه خطاب به مؤمنان می گوید: راههای نجاتی که در دنیا از طریق مادی وجود دارد، هیچکدام در آخرت کار ساز نیست، نه بیع و معامله و نه دوستان این جهان؛ زیرا آنها به نوبه ی خود گرفتار اعمال خویش هستند و نه شفاعت در آنجا به حال شما سودی دارد؛ زیرا شفاعت در سایه ی اعمال نیک انجام می گیرد و شما آن را انجام نداده اید. اما شفاعت های مادی که با مال در این دنیا کار ساز بود در آنجا وجود نخواهد داشت. لذا با ترک انفاق و انباشتن اموال و بخل نسبت به دیگران ، تمام در های نجات را به روی خود نبندید. بخل و خودداری از انفاق، باعث می شود مال و ثروت شما بعد از مرگ به بازماندگان برسد که در اکثر سودی برای شما ندارد. 2. لَن تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنفِقُوا مِن شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ ﴿٩٢/آل عمران﴾ ترجمه: هرگز به نيكوكارى نخواهيد رسيد تا از آنچه دوست داريد انفاق كنيد؛ و از هر چه انفاق كنيد قطعاً خدا بدان داناست. 3. لَّيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ ﴿١٧٧/بقره﴾ ترجمه: نيكوكارى آن نيست كه روى خود را به سوى مشرق و [يا] مغرب بگردانيد، بلكه نيكى آن است كه كسى به خدا و روز بازپسين و فرشتگان و كتاب [آسمانى‌] و پيامبران ايمان آورد، و مال [خود] را با وجود دوست داشتنش، به خويشاوندان و يتيمان و بينوايان و در راه‌ماندگان و گدايان و در [راه آزاد كردن‌] بندگان بدهد، و نماز را برپاى دارد، و زكات را بدهد، و آنان كه چون عهد بندند، به عهد خود وفادارانند؛ و در سختى و زيان، و به هنگام جنگ شكيبايانند؛ آنانند كسانى كه راست گفته‌اند، و آنان همان پرهيزگارانند. در این آیه آوردن ((انفاق)) در ردیف عقاید و اعمال بنیادین بیانگر اهمیت آن است. همچنین ذکر شدن انفاق جدا از زکات نشان می دهد که غیر از زکات، حقوق مستحب دیگری نیز بر اموال مسلمین وجود دارد. صاحب تفسیر (معارف) می نویسد: از این آیه اثبات می شود که علاوه بر زکات ( که انفاق واجب است) موارد دیگری نیز هست که انفاق مال را واجب می گرداند؛ از آن جمله انفاق بر خویشاوندانی است که از کسب وکار معذورند، مسکینی که به سبب فقر در شرف مرگ است ، ساختن مساجد، مدارس و مکاتب دینی. تنها تفاوت میان زکات و این گونه موارد این است که پرداخت زکات تابع قانون ویژه ای است که باید بر اساس آن ادا شود، اما موارد دیگری که مشمول حکم انفاق هستند، تابع نیاز و ضرورت اند که در وقت نیاز و ضرورت، فرض اند و در اوقات دیگر فرض نیستند. 4. فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَاسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وَأَنفِقُوا خَيْرًا لِّأَنفُسِكُمْ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ﴿١٦/ تغابن﴾ ترجمه : پس تا مى‌توانيد از خدا پروا بداريد و بشنويد و فرمان ببريد، و مالى براى خودتان [در راه خدا] انفاق كنيد، و كسانى كه از خسّت نفس خويش مصون مانند، آنان رستگارانند. این آیه فلاح و رستگاری را در انفاق و دوری از بخل بیان می کند. 5. قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَن يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ وَمَا أَنفَقْتُم مِّن شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ ﴿٣٩/ سبأ﴾ ترجمه: بگو: «در حقيقت، پروردگار من است كه روزى را براى هر كس از بندگانش كه بخواهد گشاده يا براى او تنگ مى‌گرداند. و هر چه را انفاق كرديد عوضش را او مى‌دهد. و او بهترين روزى دهندگان است.» 6. يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِّنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ﴿توبه/٣٤﴾ ترجمه: [آنان را] از راه خدا باز مى‌دارند، و كسانى كه زر و سيم را گنجينه مى‌كنند و آن را در راه خدا هزينه نمى‌كنند، ايشان را از عذابى دردناك خبر ده. يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنتُمْ تَكْنِزُونَ ﴿ توبه/٣٥﴾ ترجمه: روزى كه آن [گنجينه‌]ها را در آتش دوزخ بگدازند، و پيشانى و پهلو و پشت آنان را با آنها داغ كنند [و گويند:] «اين است آنچه براى خود اندوختيد، پس [كيفر] آنچه را مى‌اندوختيد بچشيد.» این آیه با این هشدار همراه است که اگر کسانی به اندوختن سیم و زر اشتغال ورزند و از انفاق غفلت کنند عذابی دردناک آنان را فرا خواهد گرفت. 7. مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّائَةُ حَبَّةٍ وَاللَّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿بقره/٢٦١﴾ ترجمه: مَثَل [صدقات‌] كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى‌كنند همانند دانه‌اى است كه هفت خوشه بروياند كه در هر خوشه‌اى صد دانه باشد؛ و خداوند براى هر كس كه بخواهد [آن را] چند برابر مى‌كند، و خداوند گشايشگر داناست. 8 . وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ﴿البقرة: ٢١٥﴾ و از تو مى‌پرسند: «چه چيزى انفاق كنند؟» بگو: «مازاد [بر نيازمندى خود] را.» ب: انفاق در روایات - از ابو هریره رضی الله عنه روایت شده است که پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمود: (( هر روز که بندگان صبح می کنند، دو فرشته پایین می آیند؛ یکی از آنها می گوید: خداوندا ! به بخشنده و خرج کننده، عوض بده، و دیگری می گوید: خداوندا ! به بخیل و آنکه انفاق نمی کند، ضرر بده.)) " متفق علیه " - از ابو امامه صدی بن عجلان رضی الله عنه روایت شده است که پیامبر اکرم فرمودند: (( ای فرزند آدم! همانا اگر تو بخشش کنی و مازاد مال خود را انفاق نمایی، برای تو بهتر است و اگر از انفاق مال اضافه ی خود دست نگه داری و نبخشی، برای تو بد خواهد بود، البته برای نگه داشتن مال به اندازه ی کفاف و گذران زندگی مورد ملامت قرار نمی گیری، و هنگام انفاق از کسی شروع کن که مخارج او بر ذمه ی توست. همانا دست بالا ( بخشنده) بهتر از دست پایین ( گیرنده) است.)) " مسلم " - از جابر رضی الله عنه روایت است که گفت: هر گز اتفاق نیفتاد که از پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم چیزی خواسته شود و ایشان در جواب "نه " بگوید. " متفق علیه " - از ابوهریره رضی الله عنه روایت است که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: (( صدقه هرگز از مال کسی را کم نمی کند، و همانا خداوند عزت کسی را که گذشت داشته باشد زیاد می کند، و بنده ای که به خاطر خدا تواضع کند، خداوند مقام او را بلند می گرداند.)) " مسلم " - سیدنا علی رضی الله عنه از پیامبر صلی الله علیه وسلم روایت می کند که فرمود: (( به صدقه مبادرت بورزید؛ زیرا بلا و مصیبت از بالای صدقه نمی تواند عبور کند. ( یعنی اگر بلا و مصیبتی در راه باشد به وسیله ی صدقه خداوند آن را دفع می کند.)) " مشکاة المصابیح" آثار و نتایج انفاق انفاق در راه خدا و رسیدگی به امور نیازمندان جامعه آثار و برکات فراوانی را به همراه دارد که برخی از آثار آن در همین جهان ظاهر می شود و برخی دیگر در جهان آخرت به عنوان پادش های اخروی ظاهر می گردد. در این جا به صورت گذرا به مهمترین آثار آن در ابعاد فردی و اجتماعی اشاره خواهیم کرد: 1. امنیت اجتماعی انفاق مال در جهت تقویت بنیه ی دفاعی و نظامی، و نیز بهبود مسائل اقتصادی و سروسامان دادن به زندگی فقرا و نیازمندان، و در پی دارنده ی امنیت اجتماعی برای جامعه اسلامی است. خداوند می فرماید: - وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنفِقُوا مِن شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لَا تُظْلَمُونَ ﴿انفال/٦٠﴾ ترجمه: و هر چه در توان داريد از نيرو و اسبهاى آماده بسيج كنيد، تا با اين [تداركات‌]، دشمن خدا و دشمن خودتان و [دشمنان‌] ديگرى را جز ايشان -كه شما نمى‌شناسيدشان و خدا آنان را مى‌شناسد- بترسانيد. و هر چيزى در راه خدا خرج كنيد پاداشش به خود شما بازگردانيده مى‌شود و بر شما ستم نخواهد رفت. - وَأَنفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ ﴿بقره /١٩٥﴾ ترجمه : و در راه خدا انفاق كنيد، و خود را با دست خود به هلاكت ميفكنيد، و نيكى كنيد كه خدا نيكوكاران را دوست مى‌دارد. اگر ثروتمندان جامعه بخش کمی از سرمایه خود را برای سروسامان دادن به زندگی فقرا و نیازمندان اختصاص دهند، علاوه بر اجر و پاداش معنوی، به حفظ خود و ثروت خود نیز کمک کرده اند، جلوی بخش عمده ای از نا امنی ها را که زاییده و مولود فقر و تهی دستی است، خواهند گرفت. انفاق و رسید گی به امور نیازمندان به طور کلی سبب نجات از مفاسد مهلک اجتماعی می شود، اگر انفاق به فراموشی سپرده شود و ثروت ها در دست گروهی محدود جمع گردد و در برابر آنان، اکثریتی محروم و بینوا وجود داشته باشد، دیری نخواهد گذشت که هرج و مرج عظیمی در جامعه بوجود آمده، اموال و دارایی ثروتمندان در آن نیز خواهد سوخت؛ بنابراین انفاق قبل از آنکه به حال محرومان مفید باشد به نفع ثروتمندان خواهد بود. 2. رفع مشکلات اقتصادی جامعه با توجه به نقش انفاق و رسیدگی به امور نیازمندان در رفع مشکلات اقتصادی جامعه و علاج مشکل فقر، خداوند متعال خطاب به ثروتمندان جامعه می فرماید: ولَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنكُمْ وَ السَّعَةِ أَن يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى وَالْمَسَاكِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ﴿٢٢/ نور﴾ ترجمه: و سرمايه ‌داران و فراخ‌ دولتان شما نبايد از دادن [مال‌] به خويشاوندان و تهيدستان و مهاجران راه خدا دريغ ورزند، و بايد عفو كنند و گذشت نمايند. مگر دوست نداريد كه خدا بر شما ببخشايد؟ و خدا آمرزنده مهربان است. 3. تزکیه و رهایی از دنیا پرستی تزکیه روح و روان، یکی از آثار ونتایج انفاق خالصانه است. خداوند می فرماید: وَسَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى ﴿لیل/١٧﴾ ترجمه : و پاك‌رفتارتر[ين مردم‌] از آن دور داشته خواهد شد. الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ يَتَزَكَّى ﴿لیل/١٨﴾ ترجمه : همان كه مال خود را مى‌دهد [براى آنكه‌] پاك شود. انفاق افزون بر پاک کردن انسان از صفات نکوهیده ای چون بخل و حرص و آز، زمینه ی دنیا دوستی و دنیا پرستی را از بین می برد؛ از این رو خداوند در قرآن به پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم دستور می دهد: خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿١٠٣/ توبه﴾ ترجمه: از اموال آنان صدقه‌اى بگير تا به وسيله آن پاك و پاكيزه‌شان سازى، و برايشان دعا كن، زيرا دعاى تو براى آنان آرامشى است، و خدا شنواى داناست. 4. آمرزش گناهان همه ی انسانها به جز انبیا در زندگی خود گناهان کوچک و بزرگی را مرتکب می شوند، از جمله ابزاری که انسان می تواند آثار گناه و خطاهایش را از بین ببرد، حتی آن را تبدیل به حسنات نماید، انفاق و بخشش و خدمت به خلق است. خداوند می فرماید: وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنتُم بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَّأُكَفِّرَنَّ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ﴿١٢/مائده﴾ ترجمه: و خدا فرمود: «من با شما هستم.» اگر نماز برپا داريد و زكات بدهيد و به فرستادگانم ايمان بياوريد و ياريشان كنيد و وام نيكويى به خدا بدهيد، قطعاً گناهانتان را از شما مى‌زدايم. 5. جبران مال انفاق شده جبران و جایگزینی مال انفاق شده از سوی خداوند از آثار و برکات انفاق است. خداوند می فرماید: وَمَا أَنفَقْتُم مِّن شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ ﴿سبإ: ٣٩﴾ ترجمه : و هر چه را انفاق كرديد عوضش را او مى‌دهد. 6. عدم ترس و اندوه در آخرت رسیدن به آرامش یکی از دغدغه های اصلی انسانها در طول تاریخ بوده است و همیشه در این فکر بوده اند که چه تدبیری بیندیشند تا بتوانند آرامش را برای خود و نزدیکان خویش فراهم سازند. انفاق در راه خدا آرامش درونی را به دنبال دارد. خداوند می فرماید: الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿٢٧٤/بقره﴾ ترجمه : كسانى كه اموال خود را شب و روز، و نهان و آشكارا، انفاق مى‌كنند، پاداش آنان نزد پروردگارشان براى آنان خواهد بود؛ و نه بيمى بر آنان است و نه اندوهگين مى‌شوند. 7. رسیدن به فلاح و رستگاری انفاق، دست مایه ای برای وصول به فلاح و رستگاری، و زمینه ی راه یابی به هدایت است. خداوند متعال در سوره ی تغابن می فرماید: وَأَنفِقُوا خَيْرًا لِّأَنفُسِكُمْ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ﴿تغابن/١٦﴾ترجمه : و مالى براى خودتان [در راه خدا] انفاق كنيد، و كسانى كه از خسّت نفس خويش مصون مانند، آنان رستگارانند. آداب و شرایط انفاق برای بهره مندی از آثار ارزشمند انفاق رعایت چند نکته لازم و ضروری است: 1. اخلاص انفاق باید توأم با اخلاص و به قصد جلب رضایت پروردگار باشد. در فرهنگ اسلامی، ارزشمندی کارها با میزان اخلاص انجام دهنده ی آن کار سنجیده می شود. در موضوع انفاق هم آن انفاقی ارزشمند است و آثار و برکات خوبی در پی خواهد داشت که انجام دهنده ی آن انگیزه ی الهی داشته باشد. خداوند متعال می فرماید: وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ﴿٢٦٥/بقره﴾ ترجمه : و مَثَل [صدقات‌] كسانى كه اموال خويش را براى طلب خشنودى خدا انفاق مى‌كنند. 2. انفاق از بهترین و محبوبترین اموال دومین اصلی که در باب انفاق باید رعایت شود این است که انسان اشیا و اموالی را که پاکیزه و دوست داشتنی هستند، در راه خدا انفاق کند. این مطلب را خداوند در سوره آل عمران می فرماید: لَن تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّىٰ تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ وَمَا تُنفِقُوا مِن شَيْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ ﴿آل عمران/٩٢﴾ ترجمه: هرگز به نيكوكارى نخواهيد رسيد تا از آنچه دوست داريد انفاق كنيد؛ و از هر چه انفاق كنيد قطعاً خدا بدان داناست. متأسفانه بسیاری از ما کالاهای بی فایده را که در خانه داریم، بذل و بخشش می کنیم و به همین، دل خوش می کنیم که ما هم انفاق کرده ایم و حتما مورد لطف و مرحمت خدا قرار گرفته ایم، در حالی که در قرآن می خوانیم: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنفِقُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنفِقُونَ وَلَسْتُم بِآخِذِيهِ إِلَّا أَن تُغْمِضُوا فِيهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ حَمِيدٌ ﴿٢٦٧/ بقره﴾ ترجمه: اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از چيزهاى پاكيزه‌اى كه به دست آورده‌ايد، و از آنچه براى شما از زمين برآورده‌ايم، انفاق كنيد، و در پى ناپاك آن نرويد كه [از آن‌] انفاق نماييد، در حالى كه آن را [اگر به خودتان مى‌دادند] جز با چشم‌پوشى [و بى‌ميلى‌] نسبت به آن، نمى‌گرفتيد، و بدانيد كه خداوند، بى‌نيازِ ستوده [صفات‌] است. بنا بر این باید افراد از چیزهایی که بیشتر دوست دارند، انفاق کنند نه آنچه نیازمندان قبول می کنند، زیرا فقیران به جهت شدت فشار فقر و نیازمندی حتی حاضر به پذیرفتن اشیا و امور ناچیز و بی ارزش هم هستند. 3. اجتناب از آزار و اذیت و منّت گذاری سومین اصلی که در باب انفاق باید در نظر گرفته شود، دوری از منّت گذاشتن و پرهیز از آزار و اذیت فقرا و مساکین است. انفاق اگر با آزار و اذیّت و منّت گذاشتن همراه باشد، باطل است و سودی به حال انفاق کننده نخواهد داشت و موجب محرومیت او از هدایت الهی می گردد. خداوند می فرماید: یاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُم بِالْمَنِّ وَالْأَذَىٰ ﴿٢٦٤/بقره﴾ ترجمه : اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، صدقه‌هاى خود را با منّت و آزار، باطل مكنيد. 4. اعتدال و میانه روی در انفاق یکی دیگر از آداب و صفات شایسته در انفاق رعایت اعتدال و میانه روی است. در بسیاری از آیات قرآن کریم زیاده روی در انفاق مورد نکوهش قرار گرفته و رعایت اعتدال توصیه شده است . خداوند می فرماید: وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَىٰ عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُورًا ﴿إسراء/٢٩﴾ ترجمه: و دستت را به گردنت زنجير مكن و بسيار [هم‌] گشاده‌دستى منما تا ملامت‌شده و حسرت‌زده بر جاى مانى. وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَٰلِكَ قَوَامًا ﴿فرقان/٦٧﴾ ترجمه: و كسانى‌اند كه چون انفاق كنند، نه ولخرجى مى‌كنند و نه تنگ مى‌گيرند، و ميان اين دو [روش‌] حد وسط را برمى‌گزينند. 5. رعایت اولویت ها در انفاق به کسانی باید انفاق کرد که سخت به آن نیازمندند و اولویت ها را باید در نظر گرفت. خداوند متعال می فرماید: لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ﴿ بقره /٢٧٣﴾ ترجمه: [اين صدقات‌] براى آن [دسته از] نيازمندانى است كه در راه خدا فرومانده‌اند، و نمى‌توانند [براى تأمين هزينه زندگى‌] در زمين سفر كنند. بنا بر این از باب رعایت اولویت در انفاق باید از کسی شروع کرد که مخارج او بر ذمه ی انفاق کننده است. مصارف انفاق اصنافی که انفاق به آنها تعلق می گیرد طبق آیات قرآن به شرح ذیل می باشند: ا) فقرا 2) مساکین 3) سائلین 4) ابن سبیل " مسافرینی که در اره مانده اند" 5) یتیمان 6) ذوالقربی ( خویشاوندان) 7) مهاجران 8) پدر و مادر 9) آزادی بردگان 10) فی سبیل الله، این نوع انفاق عبارت است از انفاق برای اعلای کلمة الله و اقامه ی احکام اسلامی در جامعه و نشر اسلام و دفاع از آن، دفاع در برابر دشمن و یا مهیا ساختن سپاه اسلام برای حمله به دشمن و یا بالا بردن سطح علمی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی و غیره... مسلمانان که همه ی اینها از مصادیق فی سبیل الله می باشد.
تبلیغات
ورود استاتید
ورود طلاب
لینک های مرتبط