منوی اصلی
Skip Navigation Links
عناوین آخرین مقالات
نظر سنجی
آمار بازدید سایت
رویکرد انسان عاقل به دنیا
انسان عاقل با استفاده¬ی بهینه از عقل و اندیشه ی خود اسباب سعادت و خوشبختی خود را در دنیا و آخرت فراهم می کند. بلکه دنیا نزد او بیگانه ای است، آن چنان که شاعر ابوسعید ابوالخیر آن را توصیف می¬کند: نعمت دنيا و دنيا نزد حق بيگانه است ... هيچ عاقل مهر ورزد با چنين بيگانه اي؟ لذا چنین انسانی فریب اشیاء زوال پذیر از جمله دنیا را نخورده و دنیا هدف و مقصود غایی او نمی¬باشد. به قول جامی: متاعي است دنيا، پي اين متاع ... مکن با حريصان گيتي نزاع! دنیا از دیدگاه قرآن {اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَ تَكاثُرٌ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَعْجَبَ الْكُفَّارَ نَباتُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَراهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَكُونُ حُطاماً وَ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ شَدِيدٌ وَ مَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوانٌ وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلاَّ مَتاعُ الْغُرُورِ} (حدید/20) ترجمه: « بدانيد زندگى دنيا تنها بازى و سرگرمى، و تجمل پرستى و تفاخر در ميان شما، و افزون طلبى در اموال و فرزندان است، همانند بارانى كه محصولش كشاورزان را در شگفتى فرو مى برد سپس خشك مى شود به گونه اى كه آن را زرد رنگ مى بينى، سپس تبديل به كاه مى شود، و در آخرت يا عذاب شديد است، يا مغفرت و رضاى الهى، اصلاً زندگي دنيا چيزي جز کالاي فريب نيست». مولانا چنین زیبا این آیه را به نظم در آورده است: گفت دنيا لعب و لهوست و شما ... کودکيد و راست فرمايد خدا برداشت : 1- آنچه در اين آيات کريمه به آن اشاره شد، حقيقت دنيا با تمام کالا و زينت و لذتهايش مي باشد و همه اين ها نسبت به نعمت آخرت، بي ارزش، اندک و فناشدني است.دنیا در حقیقت به مانند اوهام و خیالات می باشد که حقیر و پست بوده و زودگذر می باشد. و از دو صفت برخوردار می باشد: 1- (لَعِب) چیزی که هیچ فایده ای در آن نیست.2- (لهو) هر باطلی که انسان را از خوبی ها محروم سازد. لذا عاقل فریب آن را نخورده و در آن مباهات و فخرفروشی نمی کند. 2- مال و فرزند زینت زندگانی دنیا است، زیرا مال برای انسان منفعت داشته و فرزند نیز باعث قدرت و توانایی او می باشد. سعيد بن جبير از تابعین می فرماید: «الدنيا متاع الغرور، إذا ألهتك عن طلب الآخرة، فأما إذا دعتك إلى طلب رضوان الله ولقائه، فنعم المتاع ونعم الوسيلة». ترجمه: « دنیا کالای غرور است هنگامی که تو از آخرت بازدارد، ولی چنان چه سبب شود تا تو به رضای خدا و لقائش برسی بهترین وسیله و کالا است». احادیثی چند پیرامون دنیا 1) عَنْ أبي سَعيدٍ الْخُدْرِيِّ رضي اللَّه عنه عن النبيِّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قال: « إنَّ الدُّنْيا حُلْوَةٌ خضِرَةٌ، وإنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا. فينْظُر كَيْفَ تَعْمَلُونَ. فَاتَّقوا الدُّنْيَا واتَّقُوا النِّسَاءِ. فَإِنَّ أَوَّلَ فِتْنةِ بَنِي إسْرَائيلَ كَانَتْ في النسَاء». (صحیح مسلم) از ابو سعيد الخدري رضي الله عنه روايت شده که: پيامبر صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم فرمودند: «دنيا شيرين و سبز است و خداوند شما را در آن جانشين و وارث خود قرار داده است و به رفتارتان نگاه ميکند که چگونه است و چگونه عمل ميکنيد، بنابراين از دنيا و (فتنه ي) زنان بپرهيزيد، زيرا اولين فتنه ي بني اسرائيل از زنان بود». برداشت: الف- تصرفات و کردار انسان در دنیا باید بر وفق رضایت خداوند باشد و نباید وقت خود را صرف کارهای بیهوده و نافرمانی از باریتعالی نماید. ب- شیرینی دنیا لحظه ای بیش نیست و نباید چشم عاقلان را به خود خیره کند. ج- انسان باید جانشین شایسته و وظیفه شناسی باشد. د- دنیا و زنان نمودی از آزمایش الهی می باشند که باید در قبال آن ها عاقلانه رفتار نمود. 2) عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ - صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ -« الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَجَنَّةُ الْكَافِرِ». (صحیح مسلم) برداشت: 1- زندگی مؤمن سراسر رنج و مشقت است و در دنیا باید از هوای نفس پیروی نکرده و به کارهای حرام نزدیک نشود، بلکه باید واجبات و فرائض را انجام دهد تا به نعیم الهی در بهشتش برسد 2- فرد کافر در دنیا با پیروی از هوای نفس، دست به انجام تمام منکرات می زند و با انجام معاصی راه پر پیچ و خم دوزخ را فرا روی خود دارد. مولانا این حدیث را چنین تفسیر می¬کند: کافران چون جنس سجين آمدند ........ سجن دنيا را خوش آيين آمدند اين جهان زندان و ما زندانيان .......... حفره کن زندان و خود را وا رهان 3) عن أنس رضي اللَّه عنه عن رسولِ اللَّهِ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم قال: «يتْبعُ الميْتَ ثلاثَةٌ: أهلُهُ ومالُه وعمَلُه، فيرْجِع اثنانِ ويبْقَى واحِدٌ: يرجعُ أهلُهُ ومالُهُ، ويبقَى عملُهُ» متفقٌ عليه. از انس - رضي الله عنه - روايت شده است که پيامبرصلي الله علیه و آله و سلم فرمود:« سه چيز مرده را همراهي مي کند، خانواده و مال و عمل او، سپس دو تاي آنها برمي گردند و يکي با او مي ماند؛ خانواده و مالش باز مي گردند، و عملش با او مي ماند». برداشت: پس از مرگ انسان تنها چیزی که سبب سعادت او در آخرت می گردد عمل نیکش می باشد و هر آن¬چه از در دنیا برایش مانده دیگر به حالش سودی ندارد. عملکرد انسان خردمند درقبال دنیا 1) سعادتمندی در دنیا و آخرت بی شک خیر و سعادت انسان در داشتن مال و زن و مقام و کاخ و دیگر زیبایی¬های دنیا خلاصه نمی شود. چه بسیار کسانی که از تمامی امکانات دنیا برخوردارند، اما با وجود آن در زندگی خود، احساس دلتنگی و مشقت می¬کنند. این بیانگر آن است که این ها نه تنها سعادت واقعی را به دنبال دارند، بلکه عدم استفاده صحیح از امکانات و نعمت های دنیوی مایه¬ی شقاوت انسان می شود و اگر به ظاهر هم نعمتی در بر داشته باشند، در مقایسه با نعمت های آخرت حقیر و کم ارزش به نظر می آیند. 2) بی ارزش دانستن مال با توجه به حدیث: « تَعِسَ عبْدُ الدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ وَالقطيفَةِ وَالخَمِيصَةِ ، إِنْ أُعطِيَ رضي، وَإِنْ لَمْ يُعطَ لَمْ يَرْضَ » رواه البخاري. «بندة دينار و درهم و پارچة نفيس، نابود باد. زيرا اگر به او عطا شود، خرسند مي گردد و اگر عطا نشود، خشمگين و ناراحت مي شود». کسی که حریص بر مال دنیا باشد، آن را از راه حلال و حرام کسب می کند و تنها هدفش جمع آوری مال است. علاقه مندی زیاد انسان به مال سبب می شود که مال نزد انسان محبوب گردد. با وجود این که نفس گرایش زیادی به مال دارد و صاحب مال نیز در پی این است که بر اموالش بیفزاید و چیزی از آن کاسته نشود. چنین انسانی می پندارد که مالک حقیقی مال اوست، ، در حالی که فراموش کرده یا شیطان سبب فراموشی او شده است که مالک اصلی خداست.خداوند به هر کس که بخواهد مال می دهد و از هر کس که بخواهد آن را می گیرد. در این باره خداوند می فرماید: «قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ» (آل عمران/26) ترجمه: «بگو : پروردگارا! اي همه چيز از آن تو! تو هر كه را بخواهي حكومت و دارائي مي بخشي و از هر كه بخواهي حكومت و دارائي را باز پس مي¬گيري». 3) بی توجهی به لذت¬های دنیوی کسانی که به حقیقت دنیا و لذت¬های فروگذار آن پی برده¬اند و آخرت را بر آن ترجیح داده¬اند، نتیجه¬ی کار خود را در سرای جاوید (آخرت) خواهند دید و جهت رسیدن به بهشت الهی امیدوار خواهند گشت. آن¬ها می¬دانند که دنیا و متعلقاتش موقتی بوده و به هیچ کس وفا نکرده اند. یکی از بزرگان می¬گوید: « نادان¬ترین شخص در دنیا کسی است که از دنیا لذات و خوشی¬هایش را می¬خواهد، در حالی که دنیا هیچ خوشی ندارد و سراسر رنج و عذاب است، و انسان با رخت بربستن از این جهان فانی، دردهایش کاهش می¬یابد». 4) گرفتن سهم و بهره از دنیا خداوند متعال در کتاب جاویدش می فرماید: {وَ لا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيا} (قصص/77) ترجمه: « سهم و بهره¬ات را از دنیا فراموش مکن». خداوند دنیا را خانه¬ی تکلیف و عمل و آخرت را منزل ثبات و پاداش قرار داده است. بدین جهت لازم است که آدمی بخشی از توجه خود را به دنیا معطوف سازد، چون انسان محتاج است که از دنیای خویش برای آخرتش توشه بردارد و چاره¬ای ندارد جزء این که در وقت نیازمندی¬اش در دنیا، رفع مشکل و مانع کند. محمد ورّاق شاعر عرب چنین می¬سراید: لا تُتبَعِ الدنیا و أیامها ذمَّاً و إن دارَتْ بک الدائرة دنیا و روزهای آن را نکوهش مکن، اگر چه مصیبت و گرفتاری¬هایی هم به تو برسد. من شَرِفِ الدنیا و فضلِها أنَّ بها تُستدرکُ الآخرة در شرافت و فضیلت دنیا همین بس، که آخرت با آن به دست می¬آید. دنیا در شعر برخی از شاعران اين شعرها خوشه¬اي از خرمن اشعاري است كه در راستاي حقيقت دنیا،كوتاهي و بي-اعتباري آن ذکر شده است. امید است که تکرار این اشعار سبب بیداری عقل از غوطه¬وری در دنیای گذرا باشد. سعدی: کسي گوي دولت ز دنيا برد ........ که با خود نصيبي به عقبي برد جهان اي پسر ملک جاويد نيست ........ ز دنيا وفاداري اميد نيست کجا عقل يا شرع فتوي دهد ......... که اهل خرد دين به دنيا دهد؟ به دنيا تواني که عقبي خري ......... بخر، جان من، ورنه حسرت بري حافظ: عاقبت منزل ما وادي خاموشان است ......... حاليا غلغله در گنبد افلاک انداز مولانا: حس دنيا نردبان اين جهان ............ حس ديني نردبان آسمان سیف فرغانی: دنيا که من و تو را مکان است .......... بنگر که چه تيره خاکدان است ابوسعید ابوالخير: دنيا به جوي وفا ندارد اي دوست ......... هر لحظه هزار مغز سرگشته ي اوست ناصرخسرو: دنيا بفريبد به مکر و دستان ........ آن را که به دستش خرد عصا نيست چکیده: مشقت و سختی در زندگی همه¬ی انسان¬ها وجود دارد، اما با دقت در تاریخ زندگی بشر، دیده می¬شود کافران و ستمگران بیش از مؤمنان در دنیا از رفاه مادی، هر چند به طور نسبی و کوتاه مدت برخوردارند. زندگی مؤمنانه معمولاً همراه دارایی¬های فراوان نبوده و اگر بوده در آن سختی های دیگری هم-چون تحمل بیماری و ظلم و ستم از طرف نااهلان و دشمنان و ... دیده می¬شود. انسان با ایمان، در تمامی جوانب حیاتش عاقلانه رفتار می¬کند. زندگی مؤمنانه در دنیا یعنی زندگی کردن با نگاه به آخرت. از آن جایی که مؤمن برای آخرت زندگی می¬کند و پاداش آخرت را پایدارتر می-داند، لذا انتظار پاداش دنیوی ندارد. خداوند متعال می¬فرماید: {وَ ما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا إِلاَّ لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ} (عنکبوت/64) ترجمه: « زندگي اين دنيا جز سرگرمي و بازيچه نيست، و زندگي جهان آخرت زندگي راستين است اگر مي دانستند». و پایان بخش این نوشتار: مجو درستی عهد از جها سست بنیاد که این عجوز، عروس هزار دامادست (حافظ)
تبلیغات
ورود استاتید
ورود طلاب
لینک های مرتبط