منوی اصلی
Skip Navigation Links
عناوین آخرین مقالات
نظر سنجی
آمار بازدید سایت
نماز واحکام مربوط به آن
• نماز و احکام مربوط به آن«2» الحمد لله والصلاة والسلام علی رسول الله و علی آله و من والاه آنچه در اسلام بسیار مهم و ارزشمند است؛ نظم و ترتیب می باشد که باید در همه ی در همه عرصه های زندگی مسلمانان، ایجاد و تقویت گردد. این امر در موضوع نماز که دومین رکن و ستون اسلام می باشد، از دیگر عبادات بیشتر به چشم می خورد و از اهمیت فراوانی برخوردار است. رابطه بین امام و پیشوا با پیرو بسیار مهم است و این ارتباط در دنیای امروز ابعاد مهم تر و جدیدتری نیز به خود گرفته است ؛ تا جایی که دشمنان این امت، (شیاطین انس و جن)سعی دارند ، به هر وسیله ی ممکن این ارتباط را بر هم زده و تیره نمایند. امروزه بیش از هر زمان دیگری می طلبد که مسؤولین و دست اندر کاران مساجد و امامان آن ها ، با مجهز شدن به ابزار مشروع زمان، همان گونه که برای رفاه حال زندگی و فرزندان خود تلاش می نمایند، در جهت استحکام این پایگاه معنوی و اجتماعی بکوشند و برای آن هزینه نمایند؛ چرا که یکی از دلایل سست شدن مردم و عدم اقبال آنان به مساجد و تعالیم دینی فقدان تعهد و تخصص و از طرفی نبود امکانات و فضاهای مناسب دینی و آموزشی می باشد. در شماره 9 جزوه کارگروه مساجد، مختصرا به مطالبی در مورد اولویت پیش نمازی و امامت، نکاتی مهم پیرامون امامت، و اینکه چه کسانی بهتر است پشت سر امام بایستند، پرداختیم ؛ در این مطلب سعی داریم به موارد مهم دیگری در رابطه با نماز از قبیل:  چه وقت یک رکعت به حساب می‌آید؟  رکوع کردن قبل از رسیدن به صف.  پیشی گرفتن از امام و توبیخ آن .  اقتدای مفترض به متنفل و بر عکس .  اقتدای مقیم به مسافر و برعکس .  هرگاه مسافر به مقیم اقتدا کند، نمازش را چگونه بخواند؟  اقتدای شخص سالم به امام نشسته (به دلیل ناتوانی یا بیماری) .  چگونگی ایستادن پشت سر امام ، هنگامی که مقتدی یک نفر باشد ؟.  دو نفر و بیشتر پشت سر امام صف ببندند.  اگر مقتدی یک زن باشد، پشت سر امام بایستد.  چگونگی راست کرن صفها ؟! فضیلت صف أول و صف سمت راست امام !؟  حکم تشکیل صف بین ستونها، با استناد به سنت صحیح نبوی. امید است کیفیت نماز مسلمانان بهتر و به عبادت رسول اکرم صلی الله علیه وسلم نزدیک تر گردد. راهنمای علامات اختصاری و نشانی های داده شده در مطلب: (ص: صحیح بخاری)، (م: صحیح مسلم)، د (د: سنن ابوداود)، (جه: سنن ابن ماجه)، (نس: سنن نسائی) ، (ت: سنن ترمذی) ،(هق : سنن بیهقی) .  امام در هر حالتی که باشد باید مقتدی به او اقتداء کند: از علی بن ابی‌طالب و معاذ بن جبل روایت است که گفتند: پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: (إذا أتی أحدکم الصلاة و الإمام علی حال فلیصنع کما یصنع الإمام). ترجمه: «هرگاه یکی از شما برای نماز (به مسجد) آمد، امام را در هر حالتی یافت، به او اقتدا کند». صحیح : [ص. ت 484]، [ص. ج 261]، ت (588/51/2)  چه وقت یک رکعت به حساب می‌آید؟ از ابوهریره روایت است که پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: (إذا جئتم إلی الصلاة و نحن سجود فاسجدوا، ولاتعدوها شیئا و من أدرک الرکعة فقد أدرک الصلاة). «هرگاه برای نماز آمدید و ما در حال سجده بودیم شما هم به سجده بروید و آنرا (رکعتی) به حساب نیاورید وکسی که رکوع را در یابد، رکعت را دریافته است». صحیح : [ص. ج 468]، د (875/145/3)  کسی که قبل از رسیدن به صف، رکوع کند.از ابوبکره روایت است: (أنه انتهی إلی النبی(صلى الله عليه وسلم) و هو راکع، فرکع قبل أن یصل إلی الصف، فذکر ذلک للنبی(صلى الله عليه وسلم) فقال: زادک الله حرصا و لاتعد)[3] «او در حالی که پیامبر(صلى الله عليه وسلم) به رکوع رفته بود به مسجد وارد شد و قبل از اینکه به صف برسد رکوع رفت، جریان را برای پیامبر(صلى الله عليه وسلم) بازگو کرد. پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: خداوند حرص تو رابرای کسب زیاد کند اما تکرار نکن».  وجوب تبعیت از امام و تحریم پیشی گرفتن از او از انس روایت است که پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: (إنما جعل الإمام لیؤتم به فإذا کبر فکبروا و إذا سجد فاسجدوا، و إذا رفع فارفعوا …) «همانا امام برای این قرار داده شده، که به او اقتدا شود؛ لذا هرگاه تکبیر گفت: تکبیر بگویید و هرگاه سجده رفت، سجده کنید، و هرگاه بلند شد، بلند شوید…».متفق علیه : م (411/308/1)، خ (689/173/2)، د (587/310/2)، ت (358/225/1)، نس(98/3)، جه(1238/392/1) از ابوهریره روایت است که پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: (أما یخشی أحدکم إذا رفع رأسه قبل الإمام أن یجعل الله رأسه رأس حمار، أو یجعل الله صورته صورة حمار). «آیا یکی از شما نمی‌ترسد از اینکه چون سرش را قبل از امام بلند کند، خداوند سر و صورتش را به شکل سر و صورت الاغ درآورد». متفق علیه : خ (691/182/2)، م (427/320/1)، د (609/330/2)، ت (579/48/2)، نس (96/2)، جه (961/308/1)  کسی که نماز فرض می‌خواند می‌تواند به کسی که نماز نفل می‌خواند اقتدا کند و برعکس: از جابر روایت است: (أن معاذ بن جبل کان یصلی مع النبی(صلى الله عليه وسلم) ثم یرع فیؤم قومه.«معاذ بن جبل با پیامبر(صلى الله عليه وسلم) نماز می‌خواند؛ سپس برمی‌گشت و همان نماز را برای قومش امامت می‌کرد». صحیح : [مختصر خ 387]، خ (700/192/2)، م (465/339/1)، د (776/4/3)، نس (102/2). از یزید بن اسود روایت است: (أنه صلی مع رسول الله(صلى الله عليه وسلم) و هو غلام شاب، فلما صلی إذا رجلان لم یصلیا فی ناحیة المسجد، فدعا بهما، فجیء بهما ترعد فرائضهما، فقال: ما منعکما أن تصلیا معنا؟ قالا: قد صلینا فی رحالنا فقال: لاتفعلوا، إذا صلی أحدکم فی رحله ثم أدرک الإمام و لم یصل فلیصل معه فإنها له نافلة) «زمانیکه نوجوانی بودم، با پیامبر(صلى الله عليه وسلم) نماز خواندم، وقتی که پیامبر(صلى الله عليه وسلم) نمازش را تمام کرد، دو مرد را در گوشه ی مسجد دید که با آنها نماز نخواندند، پیامبر(صلى الله عليه وسلم) آن دو را طلبید، آنها را پیش پیامبرآوردند در حالیکه بدنشان می‌لرزید، فرمود: چرا با ما نماز نخواندید؟ گفتند: در منزلمان نماز خوانده بودیم، پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: این کار را نکنید، هرگاه یکی از شما نمازش را در منزل خوانده بود سپس به مسجد آمد و دید که امام نماز نخوانده است، وقتی که امام شروع به نماز خواندن کرد، با او نماز بخواند زیرا آن برای او نفل به حساب می‌آید». صحیح : [ص. د 538]، د (571/283/2)، ت (219/140/1)، نس (112/2).  اقتدای مقیم به مسافر و برعکس: از ابن عمر روایت است: (صلی عمر بأهل مکة الظهر فسلم فی رکعتین ثم قال: أتموا صلاتکم یا أهل مکة فإنا قوم سفر)ترجمه: «عمر برای اهل مکه نماز ظهر را به امامت ایستاد بعد از دو رکعت سلام داد و گفت: ای اهل مکه نمازتان را تمام کنید، ما مسافریم». صحیح : [الارنؤوط فی تحقیق جامع الأصول 5/708]، مصنف عبدالرزاق (4369).  هرگاه مسافر به مقیم اقتدا کند، نمازش را کامل بخواند: از موسی بن سلمه هذلی روایت است: (سألت ابن عباس کیف أصلی إذا کنت بمکة إذا لم أصل مع الإمام؟ فقال: رکعتین: سنة أبی القاسم(صلى الله عليه وسلم)) ترجمه: «از ابن عباس پرسیدم هرگاه در مکه (مسافر) باشم و نمازم را با امام نخوانم، چگونه بخوانم؟ گفت: دو رکعت، سنت ابوالقاسم(صلى الله عليه وسلم) است». صحیح : [الإرواء 571)، م (688/479/1)، نس (119/3).از ابومجلز روایت است که گفت: به ابن عمر گفتم: (المسافر یدرک رکعتین من صلاة القوم – یعنی المقیمین – أتجزیه الرکعتان أو یصلی بصلاتهم؟ فضحک و قال: یصلی بصلاتهم) ترجمه: «مسافر به دو رکعت نماز مقیم می‌رسد آیا این دو رکعت برایش کافی است، یا همانند آنان کامل بخواند؟ (ابن عمر) خندید و گفت: همانند آنان کامل بخواند». سند آن صحیح است : [الإرواء 22]، هق (157/3).  حکم نمازکسی که توانایی قیام دارد، اگر به امام نشسته (به دلیل ناتوانی یا بیماری) اقتدا کند. از عایشه روایت است: (صلی رسول الله(صلى الله عليه وسلم) فی بیته و هو شاک، فصلی جالسا و صلی وراءه قوم قیاما، فأشار إلیهم أن اجلسوا، فلما انصرف قال: إنما جعل الإمام لیؤتم به فإذا رکع فارکعوا، و إذا رفع فارفعوا و إذا صلی جالسا فصلوا جلوسا). ترجمه: «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) مریض بود و به حالت نشسته در خانه نماز خواند،گروهی به او (ایستاده) اقتدا کردند. (پیامبر(صلى الله عليه وسلم)) به آنان اشاره کرد که بنشینند، وقتی سلام داد فرمود: امام برای این است که به او اقتدا شود؛ پس هرگاه به رکوع رفت به رکوع بروید، و هرگاه بلند شد، بلند شوید، و هرگاه نشسته نماز خواند شما نیز نشسته نماز بخوانید». متفق علیه : خ (688/173/2)، م (412/309/1)، د (591/315/2). از انس روایت است: پیامبر(صلى الله عليه وسلم) از اسب افتاد و طرف راست بدنش زخمی شد، برای عیادت او به خانه‌اش رفتیم که وقت نماز فرا رسید (پیامبر(صلى الله عليه وسلم)) نشسته برای ما امامت کرد، ما هم نشسته پشت سر او نماز خواندیم. وقتی نماز تمام شد فرمود: (إنما جعل الإمام لیؤتم به، فإذا کبر، فکبروا، و إذا سجد فاسجدوا، و إذا رفع، فارفعوا و إذا قال سمع الله لمن حمده فقولوا ربنا و لک الحمد و إذا صلی قاعدا فصلوا قعودا أجمعون) ترجمه: «امام برای این است که به او اقتداء شود، پس هرگاه الله أکبر گفت، الله أکبر بگویید، و هرگاه به سجده رفت سجده کنید، و اگر بلند شد، بلند شوید، و وقتی گفت سمع الله لمن حمده، بگویید ربنا و لک الحمد و اگر نشسته نماز خواند، شما همگی نشسته نماز بخوانید». صحیح. متفق علیه  اگر مقتدی یک نفر باشد، باید در سمت راست امام و شانه به شانه او بایستد: از ابن عباس(رض) روایت است: (بت فی بیت خالتی میمونة فصلی رسول الله(صلى الله عليه وسلم) العشاء، ثم جاء فصلی أربع رکعات، ثم نام،ثم قام فجئت فقمت عن یساره فجعلنی عن یمینه). ترجمه: «شبی در خانه خاله‌ام میمونه ماندم، پیامبر(صلى الله عليه وسلم) بعد از خواندن نماز عشاء (به خانه) آمد و چهار رکعت نماز خواند؛ و خوابید سپس نیمه شب بلند شد و به نماز ایستاد، من آمدم و سمت چپش ایستادم، پیامبر مرا در سمت راست خود قرار داد». صحیح : [الإرواء 540]، [ص جه 792]، خ (697/190/2)، این لفظ بخاری است، م (763/525/1)، د (569/318/2)، ت (232/147/1)، نس (104/2)، جه (973/312/1).  دو نفر و بیشتر پشت سر امام صف ببندند: از جابر روایت است: (قام رسول الله(صلى الله عليه وسلم) لیصلی فجئت، فقمت عن یساره فأخذ بیدی فأدرانی حتی أقامنی عن یمینه، ثم جاء جبار بن صخر فقام عن یسار رسول الله(صلى الله عليه وسلم) فأخذ بأیدینا جمیعاً فدفعنا حتی أقامنا خلفه). «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) بلند شد که نماز بخواند من هم بلند شدم و در سمت چپش ایستادم. پیامبر(صلى الله عليه وسلم) دستم را گرفت و مرا چرخانید تا اینکه در سمت راست خود قرار داد. سپس جبار بن صخر آمد و در سمت چپ پیامبر(صلى الله عليه وسلم) ایستاد. پیامبر(صلى الله عليه وسلم) دست هر دوی ما را گرفت تا اینکه ما را پشت سر خود قرار داد». صحیح : [الإرواء 540]، م (660 – 269 – 458/1)، د (595/318/2)، جه (975/312/1).  اگر مقتدی یک زن باشد، پشت سر امام بایستد: از انس بن مالک روایت است: (أن رسول الله(صلى الله عليه وسلم) صلی به وبأمه أو خالته، قال: فأقامنی عن یمینه، و أقام المرأة خلفنا). «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) برای او و مادر یا خاله‌اش امامت کرد، او را در سمت راست خود و زن را پشت سر ما قرار داد». متفق علیه : خ (700/192/2)، م (465/339/1)، د (776/4/3)، نس (102/2).  چگونگی راست کرن صفها: از انس روایت است که پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: (أقیموا صفوفکم، فإنی أراکم من وراء ظهری) «صفهایتان را راست کنید زیرا من شما را از پشت سرم می‌بینم» و انس می‌گوید: (وکان أحدنا یلزق منکبه بمنکب صاحبه و قدمه بقدمه) «و هر یک از ما شانه‌ها و پاهایش را به شانه‌ها و پاهای بغل دستی خویش می‌چسباند».صحیح : [مختصر خ 393]،خ(725/211/2). نعمان بن بشیر گوید: (رأیت الرجل منا یلزق کعبه بکعب صاحبه)ترجمه: «هریک از ما قوزک پایش را به قوزک پای فرد مجاور خود می‌چسباند». صحیح : [مختصر خ 124 ص 184]، خ (211/2) بخاری این حدیث را بصورت معلق روایت کرده است.  صفوف مردان و زنان: از ابوهریره روایت است که پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: (خیر صفوف الرجال أولها، و شرها آخرها و خیر صفوف النساء آخرها و شرها أولها).ترجمه: «بهترین (با فضیلت‌ترین) صفوف مردان صف أول و بدترین (کم فضیلت‌ترین) صفوف آنها صف آخر است، و بهترین صفوف زنان صف آخر و بدترین صفوف آنها صف اول است». صحیح : [ص. ج 3310]، م (440/326/1)، د (664/374/2)، ت (224/143/1)، نس (93/2)، جه (1000/319/1).  فضیلت صف أول و صف سمت راست: از براء بن عازب روایت است که پیامبر(صلى الله عليه وسلم) فرمود: (إن الله و ملائکته یصلون علی الصفوف الأول). «خدا و ملائکه‌ی او بر صفهای اول نماز، صلوات می‌فرستند». صحیح : (ص. د 618)، د (650/364/2)، نس (90/2)، در روایت نسائی بجای عبارت «الصفوف الأول» عبارت «الصفوف المتقدمة» ذکر شده است. همچنین از براء(رض) روایت است: وقتی که پشت سر پیامبر(صلى الله عليه وسلم) نماز می‌خواندیم، دوست داشتیم در سمت راست او بایستیم؛ چون بعد از سلام رو به ما می‌کرد، و می‌فرمود: (رب قنی عذابک یوم تبعث عبادک). «پروردگارا، روزی که بندگانت را زنده می‌کنی مرا از عذابت محفوظ بفرما». صحیح : [الترغیب 500]، م (709/492 و 493/1).  تشکیل صف بین ستونها مکروه است: از معاویه بن قره از پدرش روایت می کند: (کنا ننهی أن نصف بین السواری علی عهد رسول الله(صلى الله عليه وسلم) و نطرد عنها طردا). «زمان پیامبر(صلى الله عليه وسلم) از تشکیل صف بین ستونها نهی می‌شدیم و وقتی که بین ستونها (برای نماز) می‌ایستادیم ما را از این کار باز می‌داشتند». صحیح : [ص. جه 821]، جه (1002/320/1)، کم (218/، هق (104/3). این حکم مربوط به نماز جماعت است، اما اگر کسی نمازش را تنها بخواند به شرطی که ستره بگذارد اشکالی ندارد که نمازش را بین دو ستون بخواند: از ابن عمر روایت است: (دخل النبی(صلى الله عليه وسلم) البیت و أسامة بن زید و عثمان بن طلحة و بلال فأطال ثم خرج، کنت أول الناس دخل علی أثره، فسألت بلالا، أین صلی؟ قال: بین العمودین المقدمین). «پیامبر(صلى الله عليه وسلم) با اسامه بن زید و عثمان بن طلحه و بلال داخل کعبه شد و مدت زیادی در آنجا ماند، سپس بیرون آمد، من اولین کسی بودم که به دنبال او وارد شدم، از بلال سؤال کردم (پیامبر(صلى الله عليه وسلم)) کجا نماز خواند؟ گفت بین دو ستون جلویی». صحیح : [مختصر خ 139]، خ (504/578/1).
تبلیغات
ورود استاتید
ورود طلاب
لینک های مرتبط