منوی اصلی
Skip Navigation Links
عناوین آخرین مقالات
نظر سنجی
آمار بازدید سایت
شب قدر
فضائل دهه ي آخر ماه رمضان... مقدمه همانگونه که مي دانيم خداوند متعال از روي مهرورزي به بندگان و نيکي به آنان، روزه داري در سي روز ماه رمضان را به عنوان يکي از ارکان اسلام و تکليفي براي آنان قرارداده است همچنين روزه را يکي از وسايل مهم در دستيابي به تقوا بيان نموده است. {يا ايها الذين آمنوا کتب عليکم الصيام کم کتب علي الذين من قبلکم لعلکم تتقون (183 بقره) } اي کسانيکه ايمان آورده ايد روزه بر شما فرض شد همانگونه که بر امت هاي قبل ار شما فرض شد ، باشد که تقوا پيشه کنيد. باشد تا با تمسک به اين وسيله ي مهم، در راهي که رضاي خدا در آن است قدم نهيم و مشمول عنايات و برکات خاصه ي خداوند سبحان دراين ماه بزرگ گرديم. هدف ما در اين نوشتار، گزافه گويي و اتلاف وقت نيست، بلکه آن است که با تأسي از سيرت و رفتار رسول اکرم عليه الصلاه والسلام،خصوصاً دراين فرصت گران بها، بر انجام طاعت حريص باشيم. باشد تا مشمول برکات خداوند منان واقع شويم- آمين اين موضوع را به چند مبحث تقسيم کرده ام. اول: اعتکاف و مسايل پيرامون آن دوم: شب زنده داري سوم: شب قدر؛ فضائل نشانه ها و ... آن بحث اول: اعتکاف تعريف لغوي و اصطلاحي: در لغت به معناي ماندن و پايبندي به چيزي، خواه خوب باش يا بد. و در اصطلاح شرع: ماندن شخصي مسلمان عاقل در مسجد، به نيت عبادت خدواند متعال به شکلي مخصوص دليل از شرع: حديث رسول الله صلي الله عليه وآله وسلّم ، که در دهه آخر ماه رمضان در مسجد به اعتکاف مي نشست تا وفات خود و بعد از ايشان همسرانشان به اعتکاف مي نشستند. (متفق عليه) هدف از اعتکاف: به خاطر بريدن از تعلقات بي ارزش دنيا و نزديک شدن به خدا با انجام اعمالي که موجب قرب مي شوند. لذا انجام اعتکاف موجب مي شود که روح فرد اوج بگيرد؛ قلب او از تيرگي هاي گناه پاک و بانور معرفت و زلال ايمان تقويت يابد. حکم اعتکاف: در تمامي اوقات سال سنت است. اما در دهه آخر ماه رمضان مؤکد است به خاطر عمل رسول اکرم در تلاش و دستيابي به فضائل اما اگر کسي نذر کند که به اعتکاف بنشيند ، پس بر او واجب است که به نذرش وفا کند محدوديت اعتکاف: نزد شافعيه، يک ساعت ماندن هم اعتکاف محسوب مي شود هرچند قول مختار نيست. در فتح الباري آمده است که شخص معتکف بهتر است، زمان طلوع و غروب خورشيد را براي دخال و خارج شدن محل اعتکاف تعيين نمايد. نکته ديگري که حائز اهميت است اينکه شخص بيشتر از آن زماني که در شرع وارد شده نبايد بشيند چون ممکن است از امرار معاش و رسيدگي به خانواده و زندگي اش بازماند. شروط صحّت: اسلام – بلوغ - نيت کردن - پاکيزکي از حيض و جنابت – در مسجد بودن * نکته: روزه گرفتن براي اعتکاف شرط نيست. آداب اعتکاف: دراصل ، هر قدر شخص معتکف به اعمال عبادي پايبند باشد نتيجه ي بهتري خواهد گرفت اما نکاتي را ذيلاً ذکر مي کنيم: 1- آبادگرداندن اوقات با عباداتي از قبيل: شرکت در نماز جماعت - تلاوت و حفظ قرآن - مطالعه کتب مفيد و ايماني - پايبندي به اوراد و اذکار 2- فرستادن درود بر رسول الله صلي اله عليه وسلم، بويژه درشب و روز جمعه، آنگونه که در حديث آمده است: من أفضل أيامکم يوم الجمعه فأکثروا علي من الصلاه فيه فإنّ صلاتکم معروضه علي (........) از بهترين روزهاي شما جمعه است. پس درآن روز برمن صلوات زياد بفرستيد، چون صلوات شما بر من عرضه مي شود. 3- دعا کردن زياد و غنيمت شمردن اوقات قبولي دعا مانند: حالت سجده- در حالت روزه داري - هنگام سحر و دعا براي مسلمين و رّد مصائب از آنان و ... 4- عادت به سکوت و پرهيز از زياده گويي در سخن و جدل، حتي اگر حق با او باشد. چون رسول الله مي فرمايد : يا حرف خير بزن و يا سکوت کن (متفق عليه) 5- عادت به خلوت با خود اين کار باعث مي شود که در گذشته اش بياندشيد و اگر پرونده خوبي ندارد اقدام به توبه نصوح کند. خداوند مي فرمايد: يا أيها الذين آمنوا توبوا إلي الله توبه نصوحاً (آيه 8 تحريم) 6- عادت به شب زنده داري تا زماني که لذت و شيرني آن را بچشد.اين کار تبعات بسيار ماندگاري دارد تاجاييکه شخص بعدها آرزو مي کند دوباره اين فرصت برايش پيش آيد. 7- پايبندي به سنت هاي رسول اکرم عليه الصلاه و السلام و مرور ذهني و عملي آنها تا اينکه به عنوان ملکه و عادت در رفتارهاي زندگي اش درآيد * هدف ايجاد شوق است تا بنده مؤمن دلش در محبت خدا موج بزند و بعد از اتمام اعتکاف تحت هيچ شرايطي حاضر نباشد اين تعلق را رها کند باطل شدن اعتکاف يا قطع آن: درست نيست که معتکف خود را به چيزي غير از اعمال اعبادي اعتکاف مشغول کند و يا با بيرون رفتن بدون عذر از مسجد و حرفهاي طولاني، سبب قطع آن گردد. نزديکي به همسر و يا بوسيدن او هم سبب باطل شدن اعتکاف مي گردد. خداوند مي فرمايد: ولا تباشروهن وانتم عاکفون في المساجد تلک حدودالله فلا تقربوها و در حالت اعتکاف در مساجد ، با زنانتان مباشرت (جنسي) نورزيد (که) اين حدود خداوند است که به زنان نزديک نشويد. (بقره 187) ام المومنين عايشه رضي الله عنها روايت مي کند که هرگاه رسول خدا در مسجد به اعتکاف مي نشست ، سرش را به سوي منزل دراز کرد و من سرشان را شانه مي کردم و هرگاه براي اعتکاف مي نشست ، جر براي قضاي حاجت از مسجد بيرون نمي رفت و به خانه نمي آمد. (نجاري و مسلم) بحث دوم: شب زنده داري گرچه شب بيدراي به قصد قربت إلي الله و انجام عبادات در طول سال اهميت دارد و سنت انبياء و نيکان امت ها بوده است اما در ماه مبارک رمضان و دهه ي آخر براي مؤمنين اين عصر از اهميت بالايي برخوردار است. خداوند متعال در ستايش اهل ايمان که پايبند به ارزشهاي ايماني هستند چنين مي فرمايد: تَتَجافي جُنُوبُهُمٌ عن الَمضاجِعِ يدٌعونَ رَبّهُمٌ خَوفًا و طَعَماً و مِهّا رَزَقٌناهُمٌ ينُفقونَ (سجده 16) پهلوهايشان از بسترها دور مي شود- خواب شيرين را ترک مي کنند. پروردگارشان را بيم و اميد به فرياد مي خوانند و از چيزهايي که به ايشان داده ايم انفاق مي کنند. نکته اول ابن کثير مي گويد: منظور اين است که مؤمن شب زنده دار، خوابيدن برروي تخت نرم را رها مي کند و خوابش را به خاطر خدا ترک مي کند تا شب را احيا کند حتي حريص است که نماز عشاء و صبح را هم به جماعت بخواند. نکته دوم ارتباطي شگرف ميان دعا و انفاق وجود دارد، به اين معنا که مؤمن ترس عذاب خدا و اميد به رحمت او که سبب قرب و محبت مي شوند را، همقرين پرداخت زکات و انجام صدقات ديگر از روي علاقه قلبي مي سازد تا اجر و پاداش فراوان خداوند را براي خويش جذب کند. نکته سوم که در حديث آمده است بحث نماز شب است. چون اکثراً يکي از اعمال شب زنده داري برپاداشتن نماز است، بيان اين حديث لازم است. رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم مي فرمايد: صلاه الليل مثني مثني، فاذا خشي أحدکم الصبح، صلّي رکعه واحده توترَ له ما قد صلّي (متفق عليه) نماز شب، دو رکعت خوانده مي شود، هرگاه يکي از شما از طلوع فجر صادق بيم داشت و شک کرد، يک رکعت بخواند تا به وسيله آن، آنچه خوانده و تر بشوند. و رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم در حديث ديگري، يارانشان را به شب زنده داري در ماه رمضان و غير ماه رمضان تشويق مي کردند و مي فرمايند: أفضل الصلاه بعد الفريضه صلاه الليل. (ترمذي) در فتح الباري مي خوانيم؛ اينکه نماز شب دو رکعت دو رکعت است، جنبه ارشادي دارد و براي آسان گيري برامت و تخفيف براي نمازگزارن و شب زنده داران است- يعني هرگاه خسته شدي و ترس از دست رفتن نماز جماعت صبح را داشتي پس نماز شب را کوتاه کن و با خواندن يک رکعت وتر، نماز را تمام کن. نکات * قول مختار در نماز شب همان دو رکعتي خواندن است. هرچند روايت چهار رکعتي به يک سلام از رسول الله صلي الله عليه و سلّم داريم (فتح الباري) * نبايد نماز جماعت صبح را فداي نماز شب و شب بيداري هاي ملال آور کرد. * در مورد فلسفه نماز تروايح، تعداد رکعات و بعد تاريخي آن به کتب حديث و سيرت مراجعه شود چون در حوصله اين بحث نيست. بحث سوم : شب قدر بابررسي آيات مبارکه سوره هاي قدر- دخان و احاديث رسول الله صلي الله عليه وآله وسلم متوجه مي شويم که شب قدر در يکي از شب هاي ماه رمضان است و در سوره بقره خداوند ، ماه رمضان را در ميان ساير ماهها به سبب نزول قرآن مي ستايد. در آن شب قرآن ،به يکباره از لوح المحفوظ به بيت العزه در آسمان نازل شد، سپس بصورت بخش بخش در مدت 23 سال بر قلب رسول الله نازل شد. سرنوشت يکساله از لوح محفوظ جدا و به فرشتگاني که مأمور نوشتن هستند، داده مي شود خداوند مي فرمايد : إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيلَةٍ مُبَارَکَةٍ إِنَّا کُنَّا مُنْذِرِينَ ﴿٣﴾ فِيهَا يفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِيمٍ ﴿٤﴾ أَمْرًا مِنْ عِنْدِنَا إِنَّا کُنَّا مُرْسِلِينَ ﴿٥﴾ اشاره دارد به اينکه همه ي تحولات و حوادث آن شب به امر پروردگار است. نکته اول: معناي لغوي : معاني از قبيل : بالاترين نقطه هر چيز ، نهايت هر چيزي ، اندازه چيزي ، اوج و نهايت شيء ، حکمي که خداوند در حق بنده اش مقرر مي کند و به معناي احترام و ارزش آورده اند. نکته دوم : سبب نامگذاري به قَدر تعظيم و بزرگداشت اين شب ، سبب تسميه آن به قدر شده است . به جهت رخدادها و وقايع مهمي از قبيل : نزول قرآن ، جايگاه پيامبر، شرف امت پيامبر ، فرود آمدن فرشتگان به آسمان دنيا ، نزول برکات و رحمات ، بزرگداشت پاداش احيا کننده شب قدر و ارزش آن نزد خداوند متعال تا جايي که سوره اي را در قرآن با محتوايي بسيار عظيم و به نام قدر نازل فرموده است. نکته سوم : فضيلت شب قدر خداوند متعال مي فرمايد: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيلَةِ الْقَدْرِ ﴿١﴾ وَمَا أَدْرَاکَ مَا لَيلَةُ الْقَدْرِ ﴿٢﴾ لَيلَةُ الْقَدْرِ خَيرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ ﴿٣﴾ تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ ﴿٤﴾ سَلامٌ هِي حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ ﴿٥﴾ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم حم ﴿١﴾ وَالْکِتَابِ الْمُبِينِ ﴿٢﴾ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيلَةٍ مُبَارَکَةٍ إِنَّا کُنَّا مُنْذِرِينَ ﴿٣﴾ فِيهَا يفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِيمٍ ﴿٤﴾ أَمْرًا مِنْ عِنْدِنَا إِنَّا کُنَّا مُرْسِلِينَ ﴿٥﴾ نکات و فوايد خاص الف: عبادت در آن بهتر از هزار ماهي است که در آن شب قدر نباشد که اين مدت حدود 83 سال و 4 ماه است - بنگر به گستردگي رحمت خدا – ب: به خاطر فضيلتش بسياري از فرشتگان فرود مي آيند و همانطور که در جاي ديگري رسول الله فرمودند، فرشتگان ، جمع مومنان نمازگزار، تلاوت کننده قرآن ، ذاکرين و ............را احاطه مي کنند و بالهاي رحمت خود را براي آن دسته از جويندگاني که با اخلاص آمده اند، مي گسترانند. حتي جبرئيل عليه السلام همراه ديگر فرشتگان فرود مي آيد. ج: فرشتگان در آن شب تا طلوع فجر صادق بر إحيا کنندگان سلام و دعا مي فرستند. د: شبي که سراسرش امن و سلامتي است و شيطان را ياراي ضرر رساندن به کسي نيست ه: نزول يکباره قرآن در ماه مبارک رمضان و شب قدر و: تعيين تحولاتي چون : رزق و اجل و ... تا يکسال و........و ............ رسول الله صلي الله عليه و آله وسلم فرمودند: مَن قامَ ليلة القدرِ إيماناً و احتساباً غُفرَ له ما تَقَدَّم مِن ذنبِه ( متفق عليه ) هر مومني که شب قدر را با ايمان و اميد به پاداش بر پاي دارد و احيا کند گناهان گذشته اش بخشيده مي شود نکته چهارم : تعيين زمان شب قدر! در اين مساله ، آنچه مهم است حديث رسول اکرم عليه الصلاة و السلام است که فرمودند: تحَرَّوا ليلة القدر في الوتر من العشرالأواخر مِن رمضان ( بخاري و مسلم ) شب قدر را در دهه آخر رمضان و شبهاي وتر آن جستجو کنيد و روايت است ک روزي رسول خدا نزد يارانش رفت تا به طور مشخص ، زمان شب قدر را به آنان بگويد، اما دو نفر از مسلمانان با هم جر و بحث مي کردند. پيامبر فرمود: آمده بودم تا به طور مشخص زمان شب قدر را به شما بگويم اما به علت کشمکش اين دو نفر خبر برداشته شد – فراموش شد- سپس فرمودند: اميد است که اين کار براي شما خير باشد پس آن را در شبهاي 25، 27 ، 29 رمضان جستجو کنيد ( بخاري و مسلم ) برخي هم بر شب 27 تاکيد دارند( بحرالمحيط ابي حيان و تفسيرابن کثير) نکته پنجم : حکمت مشخص نشدن دقيق شب قدر واضح است که اگر زمانش بطور قطع معين مي شد، تلاش براي إحيا فقط در آن شب صورت مي گرفت و ديگر اوقات را قدر نمي دانستند پس حکمت آن اين است، تا جويندگان هدايت و سعادت در طول سال تلاش کنند، براي آمدن ماه رمضان لحظه شماري کنند و در طلب برکات شب هاي دهه آخر با دلهايي مالامال از شوق و اميد باشند. نکته ششم : ماندگاري شب قدر و بر نداشتن آن از مسلمانان امام بخاري رحمه الله در صحيحش بابي به عنوان ((رفع معرفة ليلةالقدر لتلاحي الناس)) نامگذاري کرده است.ايشان رفع را به ليلة القدر مقيد نموده و معتقد است که شب قدر به هيچ وجه در حال حاضر و در آينده برداشته نمي شود و ماندگار است (فتح الباري) جان کلام : با توجه در اين مطلب به اين مي رسيم که مسلمانان اين زمان نيازمندتراز گذشتگان به برکات و رحمت هاي خداوند هستند وانگهي اگر شب قدر برداشته مي شد رسول خدا دستور نمي داد که در شبهاي فرد دهه آخر آنرا جستجو کنند زيرا جستجوي چيزي که برداشته شده چه سودي دارد؟! چند برابر شدن پاداش براي جويندگان مومن يک بخشش الهي است و تا قيامت خواهد بود و جالب نيست که زماني باشد و زماني نباشد و يا اينکه اين هديه در زمان پيامبر باشد و به امتش تعميم نيابد. علامه شنقيطي در زادالمسلم مي گويد: اطلاع دقيق از زمان شب قدر برداشته شده اما خود شب قدر بکلي برداشته نشده است. نکته هفتم: ديدن شب قدر ابوسعيد خدري رضي الله عنه روايت مي کند که رسول خدا فرمودند: وقد رَأتيني أسجُدُ في ماءٍ و طينٍ (بخاري و مسلم ) من خواب ديدم که ميان آب و گِل سجده مي کردم راوي مي گويد: آن شب آسمان شروع به باريدن کرد و مسجد پيامبر پر از آب شد و آب در نمازگاه پيامبر جاري شد.( آن شب 21 رمضان بود) .من به چشم خود ديدم که وقتي رسول خدا نماز صبح را خواند، صورتشان آغشته به آب و گِل بود(متفق عليه) در روايت صحيح ديگري آمده است که برخي از اصحاب آن حضرت در مورد شب قدر خواب هايي ديده بودند وقتي به رسول خدا گفتندايشان فرمودند: أري روياکُم في العشر الاواخر فاطلبوها في الوتر منها( متفق عليه ) عقيده دارم که خواب شما با واقعيت مطابقت دارد پس آنرا در شب هاي فرد دهه آخر جستجو کنيد نکته هشتم : مختصري از اعمال رسول اکرم در ماه رمضان و دهه آخر آن تلاش مضاعف و سخت ايشان در دهه آخر براي عبادت ، شب زنده داري ، بيدار کردن خانواده براي عبادت ، بخشش فراوان و انفاق و دعا نيز در ميان اعمال آن حضرت روايت شده است. سيدناعلي بن ابيطالب روايت مي کند: کانَ رسول الله يوقِظُ أهلَهُ في العشر الأواخر مِن شهر رمضانَ و کُلَّ صغيرٍ و کبيرٍ يطيق الصلاه (ترمزي) ام المومنين عايشه رضي الله عنها مي فرمايد: کانَ رسولُ الله إذادخَلَ العشرُ،أحياالليلَ،و أيقَظَ أهلَهُ و جَدَّ و شَدَّ المِئزَر ( مسلم ) ابن عباس رضي الله عنهما مي فرمايد: کانَ رسولُ الله أجوَدالناسِ و کان أجوَدَ ما يکونُ في رمضانَ حينَ يلقاهُ جبريلُ ، فرسولُ اللهِ أجودَ بالخير من الريح المرسَلَة. ( بخاري ) ام المومنين عايشه از رسول خدا سوال کرد: اگر شب قدر را دريابم ، چه دعايي بخوانم ؟ فرمود: بگو: اللهُمَّ إنَّک عفوَّ تحبُّ العفو فاعفُ عنّي ( مسند احمد) بار الهي تو بسيار گذشت کننده اي و بخشش را دوست داري ، پس مرا ببخش ! مدارس قرآن با جبرئيل عليه السلام در ماه مبارک رمضان ابن عباس مي فرمايد : و کانَ جبريلُ يلقاهُ في کلِّ ليلةٍ من رمضان َفيدارسُهُ القرآن ( بخاري) سخن آخر: آنچه نگاشته شد، مختصري از اعمال وارد شده در دهه ي آخر ماه مبارک رمضان است. نکته ي مهم آن است که عزم را جزم نموده و براي رمضان امسال ازخداوند متعال بخواهيم تا توفيق را قرين ما سازد و مطابق فرمايش رسول اکرم عليه السلام دهه اول از رحمتها ، دهه دوم از بخشايش و دهه سوم نمره قبولي را از درگاه ايزد منان دريافت کنيم . اللهُمَّ إلي أسألک الجنة و أعوذبک من النار-آمين والسلام عليکُم رحمة الله ... اسحاق کرمپور...
تبلیغات
ورود استاتید
ورود طلاب
لینک های مرتبط