منوی اصلی
Skip Navigation Links
عناوین آخرین مقالات
نظر سنجی
آمار بازدید سایت
احکام رمضان
احكام روزه... مقدمه.. روزه در اديان قبل از اسلام هم وجود داشته، البته روزه آنها يک ماه کامل نبوده وبا آمدن اسلام به عنوان يکي از ارکان اسلام قرار گرفت ودر سال دوم هجري روزه ماه رمضان واجب شد واحکام آن توسط الله تعالي ورسول گرامياش, بيان شده تا مسلمانان آن را فراگرفته وانجام دهند.روزه از معدود احکامي است که در قرآن تقريباً به طور کامل به آن اشاره شده ورسول الله صلي الله عليه وسلم وظيفه شرح وتبيين احکام را بر عهده داشته که به عنوان سنت نسل به نسل به ما رسيده است؛ وآنچه که در اين درس بيان شده از قرآن وحديث صحيح که محدثين صحت آنها را تاييد کرده اند و قول علماء و مجتهدين اهل سنت که از قرآن وحديث استنباط کردهاند استفاده شود. حکم روزه ماه رمضان روزه ماه رمضان يکي از ارکان و فرائض اسلام است. خداوند متعال مي فرمايد:) يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَيکُمْ الصِّيامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ((بقره 183) «اي کساني که ايمان آورده ايد برشما روزه واجب شده است همانگونه که برامتهاي پيش از شما واجب بوده، اميد است که پرهيزگارشويد.» و در حديث صحيح آمده است: "بُنِيَ الإِسلامُ عَلي خَمسٍ..." "بناي اسلام بر پنج چيز است..." که يکي از اين پايه هاي پنجگانه روزه ماه رمضان است. بر اين اساس امت اسلامي اتفاق دارند بر اين که روزه ماه رمضان، فرض ويکي از ارکان اسلام وضروريات دين است وکسي که فرضيت آن را انکار کند کافر و مرتد است . روزه ماه رمضان بر چه کساني فرض است؟ روزه ماه رمضان بر هر شخص مسلمان عاقل، بالغ، سالم از بيماري ومقيم فرض است و زن بايد عذر شرعي نداشته باشد. دليل فرض نبودن آن بر بيمار و مسافر، فرموده خداوند عز وجل است که مي فرمايد(.. فَمَنْ کَانَ مِنْکُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيامٍ أُخَرَ...)((بقره 184) « وکساني ازشما که بيمار ومسافربودند روزه نگرفتند به اندازه آن روزها چند روزديگري را روزه گيرند.» ودليل فرض نبودن آن بر غير عاقل ونا بالغ حديث عايشه ــــ رض الله عنها ــــ است که مي فرمايد: رسول الله ــ صلي الله عليه وسلم ــــ فرمودند((تکليف از سه دسته برداشته شده است: از ديوانه تا هوشيار شود و از به خواب رفته تا بيدار شود واز کودک تا بالغ شود)) (صحيح سنن ابن ماجه 3514-الترمذي693) اگر بيمار ومسافر با گرفتن روزه دچار مشقت نشوند مي توانند روزه باشند ودرغير اين صورت بهتر است روزه نگيرند. راه اثبات ماه رمضان با رؤيت هلال ماه رمضان روزه فرض مي شود درحديث آمده است. درحديث صحيح آمده است: «صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ، فَإِنْ غُبِّيَ عَلَيْكُمْ فَأَكْمِلُوا عِدَّةَ شَعْبَانَ ثَلاَثِينَ» يعني:باديدن هلال ماه روزه بگيريد وباديدن آن روزه را به اتمام برسانيد وعيد فطر بجا بياوريد.واگر هلال برايتان ناپيدا بود، سي روز شعبان را کامل کنيد. بنابراين :((ماه رمضان با رؤيت ماه از طرف يک نفر مسلمان ودر صورت ابري بودن آسمان با کامل کردن سي روز ماه شعبان ثابت مي شود وعيد فطر با رؤيت ماه از طرف دو نفرمسلمان واگرآسمان ابري بود با کامل کردن سي روز ماه رمضان ثابت مي شود )). (رواه ابو داوود 2052) به نظر امامان چهارگانه مذاهب اهل سنت: (امام مالک، امام ابوحنيفه، امام احمد، امام شافعي).در هرکشوري ازکشورهاي اسلامي، هلال ماه رؤيت گردد، حلول ماه رمضان وحلول عيد را در تمام کشورهاي اسلامي بدون استثناء ثابت مي کند. بدون هيچ گونه توجهي به اختلاف مطلع ها وشرقي بودن وغربي بودن آنها، زيرا رسول الله صلي الله عليه وسلم در حديثي که قبلا بيان شد فرمود: با ديدن هلال ماه روزه بگيريد وبا ديدن هلال ماه افطار کنيد. وبحثي از رؤيت کننده ومحل رؤيت نشده است معلوم مي شود آنچه مطرح وملاک است رؤيت هلال است وچه کسي آنرا رؤيت کند ودر کجا رؤيت شود به هيچ وجه مطرح نيست. ولازم نيست همه مردم کشورها آنرا رؤيت کنند زيرا منظور ثبوت و وجود هلال است نه فقط رؤيت آن. اما فقهاي شافعيه به گونه عميق تري به اين مسأله توجه کرده اند و برخلاف جمهور گفته اند:رؤيت هلال در يک کشور حلول ماه رمضان وحلول عيد را درتمام کشورهاي اسلامي ثابت نخواهد کرد زيرا کشورهاي اسلامي برمدارهاي مختلفي پراکنده گرديده اند وداراي مطلع هاي متفاوتي مي باشند واين استدلال عقلي را با يک دليل نقلي نيز تأييد مي نمايند که از صاحبان صحاح سته، مسلم ، ابوداود، ترمذي، ونسائي نقل کرده اندکه از کريب نقل شده است که: "من به شام رفتم و در آنجا بودم که ماه رمضان فرا رسيد و من شب جمعه هلال ماه رمضان را ديدم. سپس درآخر ماه رمضان به مدينه برگشتم. ابن عباس درباره هلال رمضان از من سئوال کرد وگفت: شماکي هلال را ديديد؟ گفتم: ما شب جمعه هلال را ديديم. گفت: تو خود آن را ديدي؟ گفتم: آري، و مردم نيز آن را ديدند و روزه گرفتند و معاويه نيز روزه گرفت. ابن عباس گفت: ولي ما آن را شب شنبه ديديم. بنابراين روزه خواهيم بود تا اينکه سي روزه ماه رمضان را تکميل ميکنيم، يا اينکه هلال شوال را رؤيت مي كنيم. من گفتم: آيا به اين مطلب اكتفاء نمي كني كه معاويه شخصاً هلال ماه را رؤيت كرده وروزه گرفته است؟ اوگفت: نخير. پيامبر صلي الله عليه وسلم، چنان بما دستور داده است (که اختلاف مطالع معتبر است). (بروايت احمد و مسلم و ترمذي) در نتيجه کساني که استدلال و رأي جمهور علماء را قبول دارند اختلاف مطلع را معتبر نمي دانند وکساني که به استدلال و رأي فقهاي شافعيه توجه دارند وبه آن عمل مي کنند اختلاف مطلع را قبول کرده اند. ارکان روزه 1- نيت : از اميرالمؤمنين عمربن الخطاب روايت است، که رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمودند: «إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ...» (( همانا پذيرش و پاداش هر عمل بستگي به نيت آن دارد)) (رواه بخاري1- مسلم1907) نيت روزه رمضان بايد قبل از طلوع فجر(اذان صبح) باشد، از حفصه رضي الله عنها روايت مي کند که رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمودند: «مَنْ لَمْ يُبَيِّتِ الصِّيَامَ قَبْلَ الْفَجْرِ، فَلَا صِيَامَ لَهُ» ((کسي که قبل ازطلوع فجر نيت روزه نکند روزه ندارد )). (صحيح سنن ابوداوود 2143- نسائي 196/4) البته اين براي روزه فرض است، اما در روزه سنت مي توان بعد از طلوع فجرهم نيت بياوريم، به شرطي که بعد از اذان چيزي نخورده باشيم. اگر شخص فهميد فردا رمضان است و خواست روزه باشد اين براي او نيت محسوب مي شود واگر شخصي براي سحري خوردن بيدار شد به قصد اينکه روزه بگيرد اين هم نيت است، وگرنه سحري خوردن بدون قصد روزه، نيت محسوب نمي شود. امام نووي رحمة الله عليه مي فرمايد:« لَا يَصِحُّ الصَّوْمُ إِلَّا بِالنِّيَّةِ، وَمَحَلُّهَا الْقَلْبُ. وَلَا يُشْتَرَطُ النُّطْقُ بِلَا خِلَافٍ. وَتَجِبُ النِّيَّةُ لِكُلِّ يَوْمٍ.» (روضة الطالبين 350/2) يعني: روزه، بدون نيت صحيح نيست و محل نيت قلب است. و تلفظ کردن وگفتن نيت با زبان شرط نيست. وبراي هر روز نيت واجب است. 2- خودداري (امساک) از چيزهايي که روزه را باطل مي کند( كه بعدا بيان مي شود) ، از طلوع فجرتا غروب آفتاب. آداب روزه براي روزه دار مستحب است اين آداب را رعايت کند: سحري خوردن: شكي نيست كه سحري خوردن باعث مي شود که روزه دار ردر طول روز از نشاط وتوان بيشتري برخوردار باشد و براي کارهاي روز مره اش حوصله بيشتري داشته باشد. حکم سحري خوردن سنت است و درباره آن احاديث متعددي از رسول اكرم ـــ صلي الله عليه وسلم ـــ روايت شده است كه به برخي از آنها اشاره مي كنيم. عبدالله بن عمر رضي الله عنهما مي فرمايد: رسول الله فرمودند: "تَسَحَّرُوا وَلَوْ بِجَرْعَةٍ من ماء" ((سحري بخوريد اگر چه با جرعه اي آب باشد)). (صحيح ابن حبان – صحيح الترغيب والترهيب 1058) در روايت انس بن مالک رضي الله عنه آمده است که رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمودند: «تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً» )). سحري بخوريد همانا در سحري خوردن خير وبرکت وجود دارد)). (روايت بخاري1923- مسلم1095) ابوهريره رضي الله عنه مي فرمايد: رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمودند: نِعْمَ سَحُورُ الْمُؤْمِنِ التَّمْرُ " ((بهترين سحري انسان مؤمن خرما است )). (صحيح سنن ابوداوود2345) عمروبن العاص رضي الله عنه مي فرمايد: همانا رسول الله فرمودند: « فَصْلَ مَا بَيْنَ صِيَامِنَا وَصِيَامِ أَهْلِ الْكِتَابِ أَكْلَةُ السُّحُورِ» ((تفاوت بين روزه ما و روزه اهل کتاب در سحري خوردن است )). (رواه مسلم 1096) اگر کسي کاسه اي يا ليواني در دست داشت ومشغول خوردن آب يا غذا بود وصداي اذان صبح را شنيد مي تواند آن را تمام نمايد.ازابوهريره رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمودند: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «إِذَا سَمِعَ أَحَدُكُمُ النِّدَاءَ وَالْإِنَاءُ عَلَى يَدِهِ، فَلَا يَضَعْهُ حَتَّى يَقْضِيَ حَاجَتَهُ مِنْهُ» (( اگر يکي از شما ظرف آب را در دست داشت واذان صبح را شنيد، تا نيازش را ازآن برطرف نکرده ظرف را نگذارد)). (صحيح سنن ابوداوود2035- صحيح جامع الصغير607) 2- پرهيز از سخنان بيهوده ودشنام دادن: ازابوهريره ـــ رضي الله عنه ـــ روايت است که رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فرمودند: «مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابه». (رَوَاهُ البُخَارِيّ1903) «کسي که از گفتار باطل و عمل کردن به آن دست بر ندارد، خداوند هيچ نيازي به خودداري او ازخوردن وآشاميدن ندارد» وانسان روزه دار بايد ناسزا نگويد وداد و فرياد نکشد واز اعمال جاهلانه پرهيز کند. 3- سخاوت وتلاوت قرآن: ابن عباس ـــ رضي الله عنه ـــ مي فرمايد:((رسول الله صلي الله عليه وسلم سخاوتمند ترين مردم از لحاظ خير بود ودر ماه رمضان وقتي جبرئيل اورا ملاقات مي کرد بيشترسخاوتمند مي شد و دربخشش همچون باد وزيدن مي گرفت وجبرئيل هرشب با او ملاقات مي کرد ورسول الله قرآن را بر او مي خواند)). (رواه بخاري 3220- مسلم2308) 4- عجله در افطار کردن: از سهل بن سعد ـــ رضي الله عنه ـــ روايت است که رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمودند:((تا زماني که مردم در افطار کردن عجله کنند در خير وخوبي اند )). (رواه بخاري1957- مسلم1098) دعاي هنگام افطار ابن عمر روايت مي كند: رسول الله صلي الله عليه وسلم وقتي مي خواست افطار کند اين دعا را مي خواند((ذَهَبَ الظَمَأُ وابتَلَتِ الْعُروقُ وَثَبَتَ الْأجْرُإنْ شاءَالّله)) (صحيح سنن ابوداوود 2066)« تشنگي برطرف شد ورگها تر و خيس شدند وانشاءالله اجروپاداش ثابت شد.» اين تنها حديث صحيحي است که در اين باب آمده است. از انس بن مالک رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلي الله عليه وسلم ابتدا با چند خرماي رطب (تازه) افطار مي کردند واگر خرماي رطب نبود با چند خرماي خشک و اگر آن هم نبود چند جرعه آب مي نوشيد. (صحيح سنن ابوداوود2065) فضيلت افطاري دادن به انسان روزه دار از زيد بن خالد جهني روايت است که رسول الله صلي الله عليه وسلم فرمودند:((هر کسي که انسان روزه داري را افطاري دهد، به اندازه شخص روزه دار اجر وپاداش مي برد، بدون آنکه از اجر روزه دارچيزي کم شود.)). (رواه الترمذي والنسائي) دعاي روزه دار بعد از افطار کردن در خانه کسي :انس بن مالک مي فرمايد:رسول الله صلي الله عليه وسلم نزد سعد بن عباده افطار کردند وبعدازغذا فرمودند: (( أفْطَرَ عِنْدَکُمُ الصَّائِمُوْنَ، وَأَکَلَ طَعَامَکُمْ الأَبْرَارُ، وَصَلَّتْ عَلَيکُمْ المَلاَئِکَةُ)). (رواه ابو داوود3854- ابن ماجه1747) « روزه داران نزد شما افطار کنند و نيکان غذايتان را بخورند وفرشتگان بر شما درود فرستند.» حکم روزه پيرمرد و پيرزن و مريض هميشگي کسي که به دليل پيري نمي تواند روزه بگيرد يا شخصي که مريض هميشگي است و اميد بهبودي ندارد، مي توانند روزه نگيرند اما بايد به ازاي هر روز که روزه نگرفته اند مسکيني را يک وعده طعام دهند. به دليل فرموده خداوند متعال « وَعَلَى الَّذِينَ يطِيقُونَهُ فِدْيةٌ طَعَامُ مِسْکِينٍ...((بقره 184) « وبرکساني که توانايي انجام آن (روزه) را ندارند(همچون کهنسالان ناتوان و بيماران هميشگي ) لازم است فديه بدهند وآن خوراک مسکيني است.» البته در مورد بيمار هميشگي بايد گفت درصورتي اين حکم شامل او مي شود که دکتر متعهد ومطمئن تشخيص دهد که روزه برايش ضرر دارد وديگر نمي تواند براي هميشه روزه بگيرد. باطل کننده هاي روزه 1- خوردن وآشاميدن: اگر از روي فراموشي باشد روزه باطل نمي شود ونه قضاي روزه بر او لازم است ونه کفاره . ازابوهريره ــ رضي الله عنه ــ روايت است که رسول الله ــ صلي الله عليه وسلم ـــ فرمودند: ((وقتي که انسان فراموش نمود که روزه است چيزي را نوشيد يا خورد، بايد به روزه اش ادامه دهد واين آب وغذايي است که خداوند به او بخشيده است))(رواه بخاري 1923- مسلم1155) استفراغ:((اگراستفراغ عمدي باشد روزه اش باطل وبايد روزه را قضا کند واگرغيرعمدي وخود به خود باشد روزه اش باطل نشده وقضاي روزه براولازم نيست))(صحيح سنن ابو داوود2088- صحيح سنن الترمذي 577) حيض ونفاس: اگرچه در آخرين لحظات روز باشد، به دليل اجماع علما. سرم وآمپول خوراکي وغير خوراکي که از طريق رگ زير پوست ترزيق مي گردد مبطل روزه مي باشد.(طبق نظر هيأت فتوي جنوب) 5- جماع: اگراز روي فراموشي باشد روزه باطل نمي شود و کفاره اي هم ندارد اما اگرعمداً باشد روزه را باطل وکفاره آن واجب مي شود که عبارت است از: آزاد کردن برده اي، اگر برايش مقدورنبود گرفتن دو ماه پشت سر هم روزه واگر توانايي هيچ کدام ازاينها را نداشت بايد به شصت مسکين طعام دهد واين کفاره فقط برمرد واجب است. 6- مرتد شدن:اگر شخص روزه دار دچار کفر يا يکي از نواقض اسلام شود روزه اش هم باطل مي شود به دليل اين که انسان کافر ومرتد تمام اعمالش حبط وتباه مي شود، مثلا اگر غير خدا را به فرياد بطلبد و جهل نداشته باشد روزه اش باطل مي شود. اعمال مباحي که روزه را باطل نمي کند حمام کردن وآب را بر سرو بدن ريختن : از ابوبکره رضي الله عنه روايت است که همانا رسول الله صلي اله عليه وسلم را درعرج(اسم مکاني است) ديدم در حالي که روزه بودند از شدت گرما وتشنگي بر سرشان آب مي ريختند (صحيح سنن ابوداوود2072) وعايشه وام سلمه رضي الله عنهما روايت کرده اند که رسول الله صلي اله عليه وسلم درروز(بعد از فجر) غسل مي کردند و روزه بودند (رواه بخاري 1925- مسلم1109) احتلام شدن درروز صبح را به روز رسانيدن در حال جنابت استفاده از قطره وسرمه جايز است درصورتيکه زياده روي نشود آب گرداندن در دهان وبيني هنگام وضو: اگر در اين هنگام آب ازحلق پايين نرود اشکالي ندارد. ولي اگر غير ارادي پايين برود مبطل نيست. 6- سيواک يا مسواک زدن 7- مزه کردن غذا توسط آشپزبراي نياز وبدون آنکه از گلويش پايين رود 8- چرب کردن موي سروپوست ،عطر زدن 9- کوتاه کردن موي سر وگرفتن ناخن 10- بلعيدن آب دهان 11- خون دماغ شدن 12- استفاده از داروي غرغره (با آب نمک و....) ...محمد صالح کریمی...
تبلیغات
ورود استاتید
ورود طلاب
لینک های مرتبط