منوی اصلی
Skip Navigation Links
عناوین آخرین مقالات
نظر سنجی
آمار بازدید سایت
حقوق همسایه
حقوق همسايه.... الحمد الله الذي أوصانا بالإحسان إلي الجار، والصلاة والسلام علي سيدنا محمدالنبي المختار، و علي آله و صحبه الأطهار، أما بعد: انسان موجودي است كه فطرتاً تمايل دارد كه در اجتماع باشد و برخي از حوائج خود از طريق ارتباط با ديگران مرتفع سازد. و اساساً زندگي بدون ارتباط با جهان پيرامون بسيارسخت و دشوار مي باشد. بدون اين ارتباطات نمي تواند نيازهاي (مادي و معنوي) خود را ارضاء كند؛ و شايد يكي از مهم ترين ارتباطاتي، كه انسان مي تواند با هم نوع خود داشته باشد، رابطه همسايه با همسايه است كه در شرع مقدس اسلام نيز بر اين ارتباط تأكيد بسيار زيادي شده است و خداوند در اين مورد مي فرمايد: وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ وَالصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ مَنْ كَانَ مُخْتَالًا فَخُورًا {نساء36} ‏( تنها ) خدا را عبادت كنيد و ( بس . و هيچ كس و ) هيچ چيزي را شريك او مكنيد . و نيكي كنيد به پدر و مادر، خويشان، يتيمان، درماندگان و بيچارگان، همسايگانِ خويشاوند، همسايگانِ بيگانه، همدمان ( در سفر و در حضر، و همراهان و همكاران )، مسافران ( نيازمندي كه در شهر و مكان معيّني اقامت ندارند )، و بندگان و كنيزان . بيگمان خداوند كسي را دوست نمي‌دارد كه خودخواه و خودستا باشد. وحضرت محمد در باره حقوق همسايه اينگونه ميفرمايد: «مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ، حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ»« رواه البخاري و مسلم». حضرت جبرئيل عليه السلام هميشه مرا در حق همسايه سفارش مي کرد، تا اينکه گمان بردم همسايه از همسايه ارث مي برد. باز پيامبر در حديث ديگري در مورد همسايه اينگونه ميفرمايد: «وَاللهِ لَا يُؤْمِنُ وَاللهِ لَا يُؤْمِنُ وَاللهِ لَا يُؤْمِنُ» قييل مَن يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: «الذي لَا يَأْمَنْ جَارَهُ بَوَائِقَهُ» متفق عليه «سوگند بخدا،ايمانش کامل نمي شود، سوگند بخدا،ايمانش کامل نمي شود، سوگند بخدا،ايمانش کامل نمي شود، به حضورش عرض شد: چه کسي، اي رسول خدا؟ آن حضرت فرمود: «کسي که همسايه اش از گزند او در امان نباشد». قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: « مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا يُؤْذِيَنَّ جَارَهُ. متفق عليه رسول خدا فرمود: هرآن كس که به خداوند و روز آخرت ايمان دارد، همسايه اش را آزارندهد. بايد توجه داشته باشيم که رسول خدا نيز در سخنان خويش، ابعاد مختلف اين مسئله را بررسي کرده است. بعنوان نمونه به چند نوع اشاره مي کنيم : نخستين نکته در سخنان رسول خدا(صلي الله عليه و آله) توجه به حد همسايگي است. رسول اکرم(صلي الله عليه و آله) در حديثي مي‌فرمايد: «حد همسايگي چهل خانه است». البته پيام سخن رسول گرامي اين نيست که مثلا خانه شماره چهل و يک از مرز همسايگي خارج است و حتما تا خانه شماره چهل جزو همسايگان انسان محسوب مي‌شوند، بلکه اين يک معيار متعارف است که حدود نسبي را تعيين مي‌کند و در شرايط مختلف زماني و مکاني و اجتماعي و… ممکن است اين مقدار کم يا زياد شود. پيام اصلي اين حديث مي‌تواند اين باشد که نه تنها پذيرش اصل همسايگي ضروري است، بلکه نبايد به حداقل اکتفا کرد. بلکه بايد به ميزان متعارف توجه کرد که البته چهل خانه مي‌تواند از يک طرف باشد که در مجموع تعداد زيادي خانه جزو همسايگان شمرده مي‌شوند و اين داراي پي‌آمدهاي مثبت و سازنده و اثرگذار در روابط اجتماعي است. نکته ديگر در سخنان رسول خدا(صلي الله عليه و آله) در اين زمينه، توجه به حقوق همسايه است. نخستين محور تأکيد بر حق همسايه است. حضرت در حديثي مي‌فرمايد: «حرمت همسايه بر همسايه چون حرمت خون او است». پيام اين حديث نبوي آن است که رعايت حريم همسايه چون مراقبت از جان او و پرهيز از آنچه سلامتي او را تهديد مي‌کند، لازم است. پيش از آنکه مصاديق و نمونه‌هايي از حقوق متقابل همسايگان را در کلمات رسول گرامي اسلام بررسي کنيم، با توجه به حديثي از حضرت، به اصل اثبات حق براي همسايه پي مي‌بريم که مي‌فرمايد: «همسايه حقي دارد». حقوق همسايه را نمي‌توان در مصاديق معيني محدود کرد، ولي آشنا شدن با برخي از آن‌ها مي‌توان به کميت و کيفيت آن‌ها پي برد. حضرت در حديثي مي‌فرمايد: «حق همسايه آن است که اگر مريض شد، عيادتش کني و اگر از دنيا رفت، در تشييع جنازه‌اش حاضر شوي و اگر از تو قرض خواست، به او بدهي و اگر حادثه خوبي براي او رخ داد، به او تبريک بگويي و اگر مصيبتي ديد، به او تسليت بگويي و ساختمان خود را بالاتر از ساختمان او نسازي و با اين کار جريان باد را بر او نبندي». پيام اين دو حديث توجه به اهميت ويژه حقوق همسايه در مسائل اخلاقي و اقتصادي است؛ يعني هر همسايه‌‌اي موظف است که با عملکرد خود، نه تنها امنيت اخلاقي و اقتصادي همسايه را مورد هجوم قرار ندهد، بلکه از آن پاسداري و از آسيب پذيري آن جلوگيري کند. محور ديگر در حقوق همسايگان، رعايت حقوق انساني و توجه به گرسنگي و نيازهاي اوليه آن‌هاست. حضرت در حديثي مي‌فرمايد: «هر کس همسايه‌اش از شرش در امان نباشد، مؤمن نيست». پيام اين حديث آن است که حفظ امنيت همسايه و پرهيز از ايجاد مزاحمت و ناامني براي او از لوازم ايمان است. محور ديگر در حقوق همسايگان، رعايت حقوق آنان نسبت به همسايگان جديد است؛ زيرا انسان با فروختن منزل يا ملک خويش آن را تحت تصرف ديگران قرار مي‌دهد. به همين دليل، ابتدا پيشنهاد فروش را به همسايه‌اش بدهد، يعني اولويت براي خريدن با اوست. رسول گرامي(صلي الله عليه و آله) در اين زمينه مي‌فرمايد: «هر کس خواست خانه يا ملک خويش را بفروشد، بايد نخست به همسايه‌اش پيشنهاد کند». گاهي رعايت حق همسايه در خريد منزل اهميت بيشتري دارد. براي نمونه، هنگامي که دو همسايه از يک مسير مشترک براي رفتن به منزل عبور مي‌کنند، در اين صورت حتما بايد هر کدام از آن‌ها هنگام فروش به ديگري پيشنهاد بدهد و در غياب يکديگر معامله نکنند. رسول خدا(صلي الله عليه و آله) در اين باره مي‌فرمايد: «در معامله، سهم همسايه مقدم است؛ اگر راه آن‌ها يکي است، بايد منتظر او باشد اگر چه غايب باشد». محور ديگر در سخنان رسول گرامي اسلام(صلي الله عليه و آله)، طبقه بندي همسايه‌ها از نظر نوع و ميزان حقوق آن‌هاست. حضرت در حديثي مي‌فرمايد: «همسايگان سه گروهند: همسايه‌ اي که يک حق دارد که حق او از ديگر همسايگان کمتر است و همسايه‌اي که دو حق دارد و همسايه‌اي که سه حق دارد. آن همسايه‌اي که يک حق دارد، همسايه مشترک است که خويشاوندي ندارد. او فقط حق همسايگي دارد. آن همسايه‌اي که دو حق دارد، همسايه مسلمان است که هم حق اسلام و هم حق همسايگي دارد. آن همسايه‌‌اي که سه حق دارد، همسايه مسلمان است که خويشاوندي نيز دارد که حق اسلام و حق همسايگي و حق خويشاوندي دارد». پيام اين حديث نبوي آن است که حق همسايگي منوط به هم‌کيشي و هم‌عقيده بودن و داشتن روابط خويشاوندي نيست، بلکه خود عنوان همسايه عاملي است براي پاي‌بندي به حقوق همسايگي. بر اين اساس، حتي غير مسلماني که در همسايگي مسلمان زندگي مي‌کند، داراي حق همسايگي بوده و رعايتش لازم است. تصحيح چند مطلب در اين مورد 1- متأسفانه در دنياي ماشيني امروز روابط عاطفي و انساني مردم با يکديگر چنان به ضعف و خاموشي گراييده است که همسايگان نزديک نيز کوچک ترين خبري از حال همديگر ندارند و حتي گاهي پس از چندين سال سکونت در يک محل، هنوز نام يکديگر را نمي دانند. اسلام اين رويه را به شدت نکوهش مي کند. 2- در جامعه امروزي خيلي از خانواده ها اينگونه ميگويند که چون همسايه به ما اهميت نمي دهد پس در مقابل ما هم به اواهميت نخواهيم داد. پس براي حل شدن اين دومطلب مهم الف:بايد به سخنان خدا ورسول خدا گوش فرا دهيم بايد با داشتن برنامه اي صحيح در پي اصلاح خود وهمسايه باشيم. در پايان از خداوند منان خواهانيم که توفيق عمل عنايت فرمايد. وَآخِرُ دَعْوَاهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ. ...اسد پورخالقي...
تبلیغات
ورود استاتید
ورود طلاب
لینک های مرتبط